خم شدن زانو در کودکان و بزرگسالان

خمیدگی زانو یعنی کشکک زانو (کاسه زانو) از حفره فمورال استخوان ران به بیرون سٌر می خورد. کاسه زانوی بی ثبات می تواند منجر به دررفتگی زانو شود. فیزیوتراپی و ارتزهای پا برای درمان این مشکل مفید هستند. برخی خم شدگی زانوی مزمن دارند. این بیماری احتمال دررفتگی زانو، پارگی ACL (رباط صلیبی قدامی) و آرتروز زانو را افزایش می دهد.

خمیدگی زانو چیست؟

خم شدن زانو اغلب حس پیچ خوردن زانو به طرفین یا کم آوردن زیر وزن خود شما را دارد. ممکن است ضعف کلی در زانو حس کنید یا متوجه قفل شدگی یا گرفتگی زانو در هنگام حرکت یا خم کردن آن شوید. زانو ممکن است درد مستمر داشته باشد و احتمالاً نمی‌توانید آن را صاف نگه دارید. علائمی که دارید اغلب بستگی به دلیل خم شدن زانو دارد و در نتیجه روش‌های درمان آن نیز متفاوت است. ممکن است با استراحت ساده و مراقبت خانگی بهبود یابید یا نیاز به فیزیوتراپی و یا جراحی داشته باشید.

دلایل خمیدگی زانو در کودکان و بزرگسالان

خم شدگی زانو در بزرگسالان

وقتی زانو خم می شود، کاسه ی زانو به آرامی به داخل فرورفتگی (حفره مانند) فمور (استخوان ران پا) می رود. چندین دلیل برای اینکه چرا همیشه این اتفاق نمی افتد و مشکل عود می کند، وجود دارد. برخی فاکتورهای مکانیکی دارند که آنها را مستعد شلی کاسه زانو می کند، اما دیگران خمیدگی زانو را به خاطر آسیبی مانند صدمات ورزشی که زانو را پیچ می دهد و آن را بی ثبات می کند، دارند.
خم شدگی زانو اکثراً در نوجوانی و دهه ی بیست زندگی رخ می دهد. بانوان به خاطر لگن عریض تر، به احتمال بیشتر به خمیدگی زانو  به خاطر ناهمترازی لگن مبتلا می شوند. در شخصی که مستعد عدم همترازی است، مشکل ممکن است به خاطر استفاده بیش از حد و یا در مواردی فشار اضافه وزن ایجاد گردد. کاسه زانویی که حداقل یک بار دررفته است، نسبت به شخصی که این مسئله را تجربه نکرده است، به احتمال زیاد دوباره این اتفاق برایش می افتد.
برخی بیماران اختلال حفره کاسه زانو (تروکلئا) دارند که می توانند مستعد خمیدگی زانو باشند و بهبودی سخت تر نیز گردد.

چند بیماری می توانند باعث ایجاد خم شدگی زانو شوند:

صدمات رباط زانو

چهار رباط اصلی مفصل زانو را تثبیت می کنند:
• رباط صلیبی قدامی (ACL): آسیب این رباط به خاطر قرار گرفتن و چرخیدن سریع پا در ورزشکاران شایع است. پارگی خفیف می تواند خود به خود ترمیم شود، اما صدمات شدید ACL نیاز به جراحی دارند.
• رباط جانبی داخلی (MCL): آسیب به این رباط می تواند در نتیجه فشار باشد و منجر به درد داخلی زانو گردد. آسیب به این رباط به احتمال زیاد نیازی به جراحی ندارد.
• رباط جانبی جانبی (LCL): مانند صدمات MCL، صدمه به این رباط اغلب به خاطر فشار است. صدمات LCL می تواند منجر به درد خارج زانو شود و به احتمال زیاد نیاز به جراحی ندارد.
• رباط متقاطع خلفی (PCL): آسیب به این رباط گاهی به نام صدمات جلوی زانو نامیده می شوند. زیرا اغلب در ضربات مستقیم به جلوی زانو که در تصادفات روی می دهد، ایجاد می گردند.
فشار، پیچ خوردگی یا توقف ناگهانی می توانند به هر کدام از این رباط ها آسیب بزنند و باعث خم شدگی زانو یا قرار گرفتن ناگهانی آن در وضعیتی نادرست شوند که می تواند منجر به پارگی جزئی یا کامل رباط گردند.

آرتروز زانو

وقتی افراد مسن خمیدگی مفصل زانو دارند، معمولاً به خاطر آرتروز می باشد. آرتروز زانو بیماری فرسایشی است که غضروف محافظ زانو را فرسوده و ساییده می کند. در موراد آرتروز زانو، علائمی مانند درد، ورم و کاهش تحرک را خواهید داشت. متخصص ارتوپدی زانو می تواند به درمان درد آرتروز کمک کرده و فرسودگی که گاهی اوقات منجر به دررفتگی زانو می شود را بررسی کند.

بی ثباتی کشکک

بی ثباتی کشکک زمانی روی می دهد که کشکک (کاسه زانو) به بیرون از جای خود هل داده شود. وقتی کاسه ی زانو به طور جزئی از محل خود خارج شود، دررفتگی ناقص نامیده می شود. و زمانی که به طور کامل از حفره زانو خارج شود، دررفتگی کشکک زانو نام می گیرد.
بی ثباتی کشکک زانو می تواند به علت صدمه یا تغییر شکل زانو رخ دهد. بسته به علت آن، متخصص زانو ممکن است روی زانو فشار وارد کند تا آن را وادار به بازگشت به مکان خود کند. احتمالاً نیاز به ورزش های زانو برای بی ثباتی کشکک زانو، بریس هایی برای حمایت از زانوی خمیده و فیزیوتراپی به منظور بازگرداندن نیروی عضلات نیز دارید.

دلایل خمیدگی زانو در کودکان

چندین دلیل وجود دارد که می تواند منجر به بی ثباتی یا در رفتن کاسه ی زانو شود. در بیشتر موارد، در رفتن کشکک زانو با نیروی کمی همراه است که به علت اختلال در ساختار زانوی کودک می باشد.
• حفره کم عمق یا ناهموار استخوان فمور / ران احتمال در رفتگی زانو را بیشتر می کند.
• رباط برخی کودکان شل می باشد و مفاصل آنها را بسیار منعطف تر کرده و مستعد در رفتگی کشکک و خمیدگی زانو می کند. این موضوع اغلب در دختران روی می دهد و ممکن است در هر دو زانو باشد.
• کودکان مبتلا به فلج مغزی و سندرم داون به خاطر عدم تعادل و ضعف عضله، ممکن است کاسه زانویی که اغلب در می رود را داشته باشند.
• به ندرت کودکانی که کاسه زانوی بی ثبات دارند باعث در رفتگی زانو در سنین خیلی پایین می شوند و اغلب بدون درد است.
• کودکانی که در بدو تولد دچار کلاب فوت بودند و درمان نشدند.

عوامل خطرناک در خم شدگی زانو

هر کسی ممکن است به خمیدگی زانو مبتلا شود. بانوان رباط های شل تری دارند که آنها را بیشتر مستعد خم شدگی زانو می کند. این حالت ممکن است برای شما اگر ورزش های پر تنش مانند فوتبال بازی می کنید یا فعالیت هایی که نیاز به چرخش سریع دارند، مانند بسکتبال، فوتبال یا رقص انجام می دهید، بیشتر محتمل باشد.
بیماری های خاصی می تواند باعث شل شدن بافت پیوندی که با خمیدگی زانو مرتبط است شوند. این بیماری ها عبارتند از:
• فلج مغزی
• سندرم داون
• سندرم اهلرز دانلوس

علائم خمیدگی زانو

علائم خم شدگی زانو در کودکان و بزرگسالان مشابه است. بیماران ممکن است درد، ورم، سفتی، مشکل در راه رفتن با اندام آسیب دیده و یا کج شدگی، گرفتگی یا قفل شدگی زانو را داشته باشند. در نهایت، ممکن است تغییر شکل زیادی در زانوی مشکل دار ایجاد شود.
بیشتر بیماران حس می کنند کاسه ی زانو جابجا می شود یا به بیرون از جای خود حرکت می کند. معمولاً، کاسه ی زانو خود به خود به سر جای خود باز می گردد، اما گاهی در بخش فوریت ها نیاز به بازگرداندن آن می باشد. بیماران ممکن است از درد زیر کاسه ی زانو شکایت کنند، مخصوصا در فعالیت هایی که نیاز است زانو خم شود.
علائم عمومی که ممکن است حس شود عبارتند از:
• درد
• حس جابجایی یا خارج شدن کاسه ی زانو از حفره ی خود.
• حس کج شدگی یا در رفتگی زانو.
• شنیدن صدای بیرون زدگی وقتی کشکک در می رود.
• ورم.
• تغییر در ظاهر زانو – زانو ممکن است بدشکل یا تغییر شکل یافته به نظر برسد.
• دلهره یا ترس در هنگام دویدن یا تغییر جهت دادن.

چه زمانی برای خمیدگی زانو به پزشک مراجعه کنید؟

زمانی به متخصص زانو مراجعه کنید که:
• علائم بیش از ۲۴ ساعت ادامه یافتند.
• حس بیرون پریدگی، قفل شدگی، گرفتگی یا گیرکردن در هنگام حرکت یا خم کردن زانو دارید.
• درد مداومی را در ناحیه آسیب دیده حس می کنید.
• نمی توانید زانوی خود را صاف کنید.

تشخیص خمیدگی زانو در منزل

تشخیص خمیدگی زانو در منزل معمولاً نیاز به ارزیابی دقیق‌تری دارد و بهترین روش برای تعیین وضعیت زانو مشورت با یک پزشک یا متخصص است. با این حال، اگر شما به دنبال نشانه‌هایی هستید که ممکن است نشان‌دهنده خمیدگی زانو باشد، می‌توانید مراحل زیر را انجام دهید:

• مشاهده از جلو و عقب: کودک را در حالت ایستاده قرار دهید و از جلو و عقب به زانوها نگاه کنید. بررسی کنید که آیا زانوها به سمت داخل (زانوهای ضربدری) یا به سمت بیرون (زانوهای کمانی) خم شده‌اند یا نه.
• معاینه وضعیت پاها: از کودک بخواهید پاهای خود را به حالت معمولی باز کند و به وضعیت پاها و زانوها توجه کنید. آیا زانوها به سمت یکدیگر نزدیک می‌شوند یا فاصله زیادی دارند؟
• بررسی قد و حالت ایستاده: ارتفاع زانوها را در حال ایستاده اندازه‌گیری کنید. اگر در حال ایستاده زانوها به هم نزدیک می‌شوند یا وضعیت غیرطبیعی دارند، این می‌تواند نشانه‌ای از خمیدگی زانو باشد.
• حرکت نشستن و ایستادن: از کودک بخواهید نشسته و سپس بلند شود. آیا در این حرکت زانوها دچار مشکل می‌شوند یا برای او دشوار است؟
• بررسی درد یا ناراحتی: از کودک بپرسید که آیا در هنگام فعالیت‌هایی مانند دویدن، پریدن یا نشستن دچار درد یا ناراحتی می‌شود.
• توجه به تعادل و راه رفتن: مسیر راه رفتن کودک را مشاهده کنید. آیا در راه رفتن و تعادل مشکلاتی وجود دارد؟

توجه داشته باشید که این روش‌ها فقط به شما کمک می‌کند تا نشانه‌های ابتدایی خمیدگی زانو را شناسایی کنید. اگر شما نگران خمیدگی زانو یا هر گونه مشکل دیگر هستید، مهم است که به یک پزشک یا متخصص مراجعه کنید تا ارزیابی دقیق‌تری انجام شود و در صورت لزوم درمان مناسب تجویز گردد.

تشخیص خم شدگی زانو

اگر حس می کنید چیزی در مورد زانوی شما درست نیست، باید حتماً با یک پزشک، مثلا متخصص ارتوپد، مشورت کنید. با استفاده از تست کشش قدامی، پزشک عملکرد رباط صلیبی شما را بررسی می کند. در طی آزمون، شما به پشت دراز می کشید و زاویه ی زانو ۹۰ درجه است. پزشک اطراف زانوی خم شده را با هر دو دست گرفته و ساق پا را به جلو و عقب می کشد. اگر ساق پا به سمت ران به آسانی جابجا شد، زانو سالم است و تست کشش قدامی مثبت در نظر گرفته می شود.
سپس تست های فشار واروس / والگوس برای بررسی رباط جانبی انجام می شود. اگر در زمانی که فشار وارد می شود زانو مقداری باز شد، نشانه ی آسیب به رباط جانبی / خلفی می باشد.
اگر تشخیص خمیدگی زانو باشد، معمولا معاینات ویژه مفصلی اضافی با استفاده از عکس برداری، مثلاً اشعه ایکس یا عکس برداری رزونانسی مغناطیسی (MRI) استفاده می شود. حالت لگن نیز در هنگامی که پزشک طول پاها را با هم مقایسه می کند، معاینه می گردد.

درمان خم شدن زانو

اولین مرحله ی درمان معمولاً بدون جراحی می باشد. استراحت و داروهای ضد التهابی برای کاهش ورم تجویز می شود و امکان ترمیم طبیعی رباط ها وجود دارد. اگر کاسه ی زانو همچنان جابجا شد، چه به طور کامل و چه جزئی، ممکن است جراحی نیاز باشد تا به بیمار اجازه انجام فعالیت هایی را که می خواهد را بدهد.

درمان بدون جراحی برای خمیدگی زانو

درمان به شدت و نوع مشکل بستگی دارد. روش R.I.C.E می تواند برای درمان خم شدگی مفصل زانو در خانه مفید باشد. R.I.C.E مخفف استراحت، یخ، فشار و بالا آوردن پا است.
• استراحت: به زانو مقداری استراحت می دهید تا از ترمیم پشتیبانی کرده و ورم را کاهش دهد.
• یخ: استفاده از پک یخ پیچیده شده در پارچه ای به تسکین درد و التهاب کمک می کند. دو تا سه روز به مدت ۱۰ تا ۲۰ دقیقه در هر بار، روی ناحیه آسیب دیده یخ قرار دهید.
• فشار: با بستن بند کشی روی زخم، ورم را کاهش دهید. باند بسته شده نباید خیلی محکم باشد تا احساس مور مور، درد یا ورم در اطراف ناحیه پانسمان شده نداشته باشید.
• بالا بردن: در هنگام یخ گذاشتن یا هر زمانی که نشسته اید، ناحیه ی آسیب دیده را روی یک بالش نرم قرار دهید. بردن ناحیه ی آسیب دیده بالاتر از قلب به کاهش درد و التهاب کمک می کند.
یک بریس استفاده کنید تا از زانوی خمیده حمایت بیشتری کند و با یک فیزیوتراپ برای بازگرداندن قدرت و تحرک عضلانی ناحیه ی آسیب دیده همکاری کنید. در مورد داروهای غیر استروئیدی ضد التهابی مانند آسپرین و ایبوپروفن با متخصص ارتوپد مشورت کنید. تزریق کورتیکواستروئیدها التهاب را کاهش می دهد یا هیالورنیک اسید مفصل را لغزنده می کند که ممکن است مفید باشد.
اگر در گذشته مشکل خمیدگی مفصل زانو داشته اید، به احتمال زیاد این مشکل را دوباره خواهید داشت. سعی کنید با انجام حرکات کششی ساده و ورزش منظم، از صدمه ی بیشتر پیشگیری کنید. با این حال، مراقب باشید، استفاده و فشار بیش از حد به زانو می تواند مشکل را شدید تر کند.

جراحی خم شدن زانو

اگر متخصص زانو برای مشکل شما انجام جراحی خمیدگی زانو را ضروری دانست، ممکن است رباط، استخوان یا هر دو درگیر باشند. برخی بیماران نیاز به اضافه کردن رباط برای تثبیت کشکک زانو دارند و برخی ممکن است نیاز به حرکت دادن تاندون زانو به منظور اصلاح فاصله ی جانبی بیش از حد داشته باشند.
جراحی تقریبا همیشه در بخش سرپایی انجام می شود. بیماران عموماً به مدت ۶ تا ۱۰ هفته با عصا راه می روند. فیزیوتراپی برای برگرداندن تحرک و قوا ضروری می باشد و بهبودی کامل بین ۳ تا ۷ هفته زمان می برد.
پزشکان عقیده دارند که به خصوص در حال حاضر با درک بیشتر ساختار بدنی مربوطه و تکنیک های بی خطر جراحی، بهبودی بسیار موفق است. پزشکان روشی پیشرفته و آناتومیک برای تثبیت کشکک زانو به نام بازسازی تاندون چهار سر ران داخلی – رباط فورال (MQTFL) به وجود آورده اند که آسیب کمتری زده، از نظر آناتومی دقیق تر و بی خطر است.

عوارض خمیدگی زانو

خمیدگی زانو، که به آن “زانوهای خمیده” نیز گفته می‌شود، می‌تواند منجر به عوارض و مشکلات مختلفی گردد. این عوارض ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• درد و ناراحتی: خمیدگی زانو می‌تواند باعث درد در ناحیه زانو، پاها و حتی کمر شود. این درد ممکن است در هنگام فعالیت‌های روزمره یا ورزش افزایش یابد.
• کاهش دامنه حرکتی: خمیدگی زانو می‌تواند موجب محدود شدن دامنه حرکتی زانو و پا شود. این می‌تواند بر توانایی کودک در نشستن، ایستادن یا راه رفتن تأثیر بگذارد.
• اختلال در تعادل: خمیدگی زانو ممکن است بر تعادل کودک تأثیر بگذارد و خطر زمین خوردن را افزایش دهد.
• تغییرات در الگوی راه رفتن: کودکان با زانوهای خمیده ممکن است به طور غیرطبیعی راه بروند که می‌تواند منجر به مشکلات اضافی در مفاصل دیگر مانند مچ پا یا کمر شود.
• مشکلات در تمرینات ورزشی: خمیدگی زانو می‌تواند توانایی کودک در انجام فعالیت‌های ورزشی و بازی‌های حرکتی را کاهش دهد و به عدم تحرک منجر شود.
• مشکلات استخوانی و مفصلی: در درازمدت، خمیدگی زانو می‌تواند به مشکلاتی در استخوان‌ها و مفاصل منجر شود، از جمله آرتروز در سنین بالاتر.
• ضعف عضلانی: ممکن است عضلات اطراف زانو و پاها به دلیل عدم استفاده صحیح و بی‌تحرکی ضعیف شوند.
• عوارض روانی: مشکلات مربوط به حرکت و فعالیت می‌تواند بر روحیه و اعتماد به نفس کودک تأثیر بگذارد.

اگر خمیدگی زانو در کودک شما مشهود است، بهتر است با پزشک متخصص مشورت کنید تا عوامل مربوطه بررسی شده و درمان مناسب تعیین شود. تشخیص و درمان به موقع می‌تواند از بروز عوارض جدی‌تر جلوگیری کند.

پیشگیری از خم شدن زانو

کاسه زانوی بی ثبات می تواند به بافت پیوندی آسیب بزند. این آسیب احتمال تکرار دررفتگی کاسه ی زانو را زیاد می کند.
ورزش های فیزیوتراپی می تواند عضلات و بافت های پیوندی را تقویت کند که باعث ماندن کاسه ی زانو در جای خود می شود. دوچرخه سواری با دوچرخه ورزشی و ثابت یا دوچرخه واقعی در فضای بیرون نیز برای تقویت زانو مناسب می باشد. پزشک ممکن است استفاده از بریس زانو را در طی انجام فعالیت های خاصی توصیه کند.

سؤالات پر تکرار

سؤال: خمیدگی زانو چگونه است؟

جواب: موارد پایین احتمالا می تواند خمیدگی زانو را توصیف کنند:
• حس می کنید زانو در جای خود قرار نمی گیرد. حسی که زانو به بیرون می جهد یا وزن شما خالی می کند.
• شلی: حس می کنید ساختار زانو شل است.
• قفل شدگی زانو: حس می کنید مفصل زانو قفل یا گرفته شده.

سؤال: چگونه خم شدگی زانو را درمان کنید؟

جواب: خم شدن زانو را می توان با درمان های غیر جراحی مانند روش R.I.C.E که مخفف استراحت، یخ، فشار و بالا بردن پا است درمان کرد.

سؤال: چه چیزی باعث خم شدگی زانو می شود؟

جواب: خمیدگی زانو می تواند به علت صدمه یا به خاطر بیماری مزمنی که باعث تغییر شکل زانو است باشد. معمولاً درمان شامل استراحت، استفاده از بریس زانو و انجام دوره ی فیزیوتراپی برای تقویت عضلاتی که کاسه ی زانو را در جای خود نگه می دارند می شود.

سؤال: آیا خمیدگی زانو رفع می شود؟

جواب: درمان خم شدن زانو بستگی به شدت صدمه دارد. برخی ممکن است خود به خود و با استراحت و درمان ساده خوب شوند، اما برخی دیگر ممکن است نیاز به جراحی داشته باشند.

سؤال: چگونه رباط شل شده ی زانو را اصلاح می کنید؟

جواب: جراح رباط پاره شده زانو را اصلاح کرده و آن را با قسمتی از تاندون سالم تعویض می کند. تاندون مثلاً از کاسه ی زانو یا همسترینگ گرفته می شود و در داخل مفصل زانو برای نگه داشتن آن قرار می گیرد. پیوند تاندون ممکن است از خود شخص یا اندام فرد اهدا کننده باشد.

سؤال: چگونه می توانم خمیدگی زانوی خود را در خانه بررسی کنم؟

جواب: بایستید و سپس روی یک پا (در سمتی که می خواهید بررسی شود) تعادل خود را نگه دارید. اسکات تک پا انجام دهید و سعی کنید بدن خود را تا جای ممکن صاف نگه دارید. اگر قادر به نگه داشتن تعادل هستید، چنانچه زانوی شما به اندازه نیمی از خمیدگی عمیق زانو و برگشت به بالا در اطراف لگن صاف است، تست را روی این سمت انجام دهید.

سؤال: بی ثباتی رباط صلیبی قدامی چگونه است؟

جواب: اکثراً صدای بیرون زدگی را می شنوند یا بیرون زدگی زانو را در هنگام صدمه به این رباط حس می کنند. ممکن است ورم کند، حس بی ثباتی داشته باشید و تحمل وزن دردناک باشد.

سؤال: چه چیزی زانو را ثابت نگه می دارد؟

جواب: رباط جانبی جانبی (LCL) زانو را روی مفاصل بیرونی ثابت نگه می دارد. دو نوار غضروف هلالی شکل که مینیسک داخلی و جانبی نام دارند به عنوان جذب کننده ضربه بین فمور و درشت نی عمل می کنند. از انتهای استخوان ها محافظت کرده، مانع ساییدن آنها به یک دیگر می شوند و به تثبیت بیشتر زانو کمک می کنند.