کلاب فوت یا پاچنبری شامل گروهی از شرایط است که در بدو تولد وجود دارد (مادرزادی) که باعث میشود یک یا هر دو پا خمیده و با زاویهای شبیه چوب گلف به نظر برسد. این وضعیت ناخوشایند پا و مچ پا دردناک نیست، اما مهم است که مدت کوتاهی پس از تولد برای اصلاح جهت پا، درمان را شروع کنید تا زمانی که کودک آماده شروع به راه رفتن شد، آماده باشد. اگرچه پای پرانتزی ممکن است تنها یکی از پاهای کودک را درگیر کند، تقریباً نیمی از زمانی که هر دو پا تحت تاثیر قرار میگیرند.
البته که این عارضه ناخوشایند درمانهای متعددی دارد که با مراجعه به هنگام به پزشک و شناخت آن که از آگاهی در این زمینه نشات میگیرد میتوان جلوی بروز شدیدتر شدن آن را گرفت تا در آینده کودک دچار اختلالات حرکتی نشود.
انواع کلاب فوت چیست
انواع این بیماری مادرزادی که با نام پا چنبری نیز شناخته میشود، عبارتاند از:
- پاچنبری ایزوله: این نوع که با نام کلاب فوت ایدیوپاتیک نیز شناخته میشود، از نوع دوم متداولتر است. خوب است بدانید که به بیماریهایی که دلیل بروز آنها مشخص نیست، ایدیوپاتیک گفته میشود. نوع ایزوله در کودکانی که هیچ مشکل دیگری ندارند، رخ میدهد.
- پاچنبری غیرایزوله: این نوع با مشکلات دیگری مانند آرتروگریپوز یا اسپینا بیفیدا رخ میدهد. نوزاد مبتلا به آرتروگریپوز دچار مشکلات مفاصل است و این مشکلات حرکتدادن دستها و پاها را دشوار میکنند. مفاصل این نوزاد ممکن است به درستی حرکت نکنند یا در موقعیتی ثابت بمانند. همچنین اسپینا بیفیدا متداولترین نقص لوله عصبی است که میتواند روی رشد مغز، ستون فقرات، طناب عصبی و مننژ تأثیر بگذارد. مننژ بافت پوشاننده و محافظ مغز و طناب نخاعی است
شیوع کلاب فوت در کودکان
آمارها نشان میدهد که از هر هزار نوزاد متولد شده، تقریباً یک تا دو کودک به کلاب فوت مبتلا هستند. این بیماری در پسران بیشتر از دختران مشاهده میشود.
حدود ۵۰ درصد از کودکان مبتلا، در هر دو پا دچار ناهنجاری هستند و در سایر موارد تنها یک پا درگیر میشود.
علائم پاچنبری چیست؟
تشخیص کلاب فوت در نوزادان کار سختی نیست و در همان نوزادی به سادگی قابل تشخیص است. در برخی مواقع، ممکن است با با انجام سونوگرافی در ماه آخر، پزشک متوجه این بیماری شود. علائم پاچنبری متفاوت است، اما به راحتی توسط متخصص تشخیص داده می شود. برخی از علائم پای پرانتزی عبارت است از:
- پا به سمت پایین است و انگشتان پا ممکن است به سمت داخل خمیده شوند.
- به نظر می رسد پا به پهلو یا گاهی اوقات وارونه است.
- پا ممکن است تا حدود یک و نیم سانتی متر کوچکتر از پای دیگر باشد.
- عضلات ساق پا در پای آسیب دیده ممکن است به طور کامل رشد نکرده باشند.
- پا ممکن است دامنه حرکتی محدودی داشته باشد.
- در موارد شدید، پای پرانتزی ممکن است وارونه شود.
علت بروز کلاب فوت
- کلاب فوت عمدتاً ایدیوپاتیک است، به این معنی که علت ناشناخته است. اعتقاد بر این است که عوامل ژنتیکی نقش اصلی را ایفا میکنند و برخی تغییرات ژنی خاص با آن مرتبط است، اما این هنوز به خوبی درک نشده است. به نظر میرسد از طریق خانوادهها منتقل میشود.
- البته در نظر داشته باشید که بر خلاف باور عموم این عارضه به دلیل موقعیت جنین در رحم به وجود نیامده است.
- گاهی اوقات ممکن است با ناهنجاریهای اسکلتی، مانند اسپینا بیفیدا سیستیکا، یا یک بیماری رشدی لگن معروف به دیسپلازی هیپ، یا دیسپلازی رشدی هیپ (DHH) مرتبط باشد.
- ممکن است به دلیل اختلال در مسیر عصبی عضلانی، احتمالاً در مغز، نخاع، عصب یا عضله، منبع قابل اعتماد باشد.
- عوامل محیطی ممکن است نقش داشته باشند. تحقیقات نشان داده است که منبع معتبر ارتباطی بین بروز کلاب فوت و سن مادر و همچنین سیگار کشیدن مادر و ابتلا به دیابت وجود دارد.
- همچنین ارتباطی بین احتمال بیشتر پاچنبری و آمنیوسنتز اولیه، قبل از هفته ۱۳ بارداری در دوران بارداری مشاهده شده است.
عوامل خطر برای پاچنبری
عوامل خطر برای پاچنبری شامل موارد زیر است:
- جنسیت: پسران دو برابر دختران با فوت پرانتزی متولد میشوند.
- ژنتیک: اگر والدینی که با پای چنبری متولد شدهاند، شانس بیشتری برای داشتن فرزندی با همان بیماری در فرزندانشان وجود دارد. اگر هر دو والدین این بیماری را داشته باشند، خطر بیشتر است.
تشخیص کلاب فوت چگونه است؟
برای آنکه بدانید روش تشخیص کلاب فوت چیست، لازم است درنظر داشته باشید که این ناهنجاری قبل از تولد و به وسیله آزمایشهای سونوگرافی قابل تشخیص است. به همین دلیل پزشکان از همان ابتدای تولد برنامه درمانی نوزاد را آغاز میکنند. در مواردی هم که پاچنبری در جنین تشخیص داده نشود، در زمان تولد از روی شکل پاها قابل تشخیص است.
اهمیت تشخیص زودهنگام
هرچه درمان کلاب فوت زودتر آغاز شود، نتایج درمان موفقتر خواهد بود. بهترین زمان شروع درمان در هفتههای اول پس از تولد است؛ زیرا استخوانها، عضلات و رباطهای نوزاد انعطافپذیری بالایی دارند.
تشخیص زودهنگام باعث میشود:
- از جراحیهای پیچیده جلوگیری شود.
- اصلاح پا سریعتر انجام شود.
- احتمال بازگشت ناهنجاری کاهش یابد.
- کودک بتواند راه رفتن طبیعی را تجربه کند.
درمان کلاب فوت
روش غیرجراحی
این روش شامل:
- کشش تدریجی پا
- گچگیری هفتگی
- اصلاح تدریجی موقعیت پا
- انجام تنوتومی در صورت نیاز
- استفاده از بریس و کفش طبی
بیش از ۹۰ درصد کودکان با این روش درمان موفقی را تجربه میکنند.
جراحی
در موارد شدید یا زمانی که درمان محافظهکارانه موفق نباشد، ممکن است جراحی توصیه شود.
هدف جراحی:
- آزادسازی تاندونها
- اصلاح رباطها
- بهبود موقعیت استخوانها
با این حال پزشکان ترجیح میدهند تا حد امکان از روشهای غیرجراحی استفاده کنند.
نقش کفش طبی در درمان کلاب فوت
یکی از مهمترین مراحل درمان کلاب فوت پس از اصلاح اولیه پا، استفاده از کفش طبی مخصوص است.
بسیاری از والدین تصور میکنند پس از پایان گچگیری، درمان کامل شده است؛ اما حقیقت این است که مرحله حفظ نتایج درمان اهمیت بسیار زیادی دارد.
در این مرحله کفش طبی و بریس مخصوص مانع بازگشت تغییر شکل پا میشوند.
کفش طبی کلاب فوت چیست؟
کفش طبی کلاب فوت نوعی کفش تخصصی است که همراه با یک میله یا بریس مخصوص استفاده میشود.
این کفشها پاها را در زاویه مشخصی نگه میدارند تا وضعیت اصلاحشده حفظ شود.
هدف اصلی این کفشها:
- جلوگیری از بازگشت ناهنجاری
- تثبیت موقعیت صحیح پا
- کمک به رشد طبیعی استخوانها
- حفظ انعطافپذیری عضلات و رباطها
ویژگیهای کفش طبی مناسب برای کلاب فوت
یک کفش طبی استاندارد باید دارای ویژگیهای زیر باشد:
طراحی ارگونومیک
کفش باید مطابق با آناتومی پای کودک طراحی شده باشد.
قابلیت تنظیم
وجود بند یا چسبهای قابل تنظیم باعث میشود پا به خوبی در کفش ثابت شود.
وزن سبک
کودکان باید بتوانند بدون احساس ناراحتی از کفش استفاده کنند.
تهویه مناسب
جنس کفش باید امکان گردش هوا را فراهم کند تا از تعریق و حساسیت پوستی جلوگیری شود.
کیفیت ساخت بالا
استفاده طولانیمدت از کفش طبی نیازمند دوام و استحکام بالاست.
مدت زمان استفاده از کفش طبی
مدت استفاده از کفش طبی توسط پزشک متخصص تعیین میشود اما معمولاً برنامه درمانی شامل موارد زیر است
سه ماه اول
استفاده ۲۳ ساعت در شبانهروز
پس از آن
استفاده هنگام خواب شب و چرت روزانه
این روند ممکن است تا سن ۴ یا ۵ سالگی ادامه داشته باشد.
عوارض عدم استفاده از کفش طبی
در صورتی که والدین برنامه درمانی را به طور کامل رعایت نکنند، احتمال بازگشت کلاب فوت بسیار زیاد خواهد بود.
عوارض احتمالی عبارتاند از:
- بازگشت انحراف پا
- اختلال در راه رفتن
- درد مزمن پا
- نیاز به جراحی مجدد
- محدودیت فعالیتهای ورزشی
نکات مهم برای والدین
اگر کودک شما مبتلا به کلاب فوت است، رعایت نکات زیر اهمیت زیادی دارد:
- جلسات درمانی را به طور منظم پیگیری کنید.
- استفاده از کفش طبی را جدی بگیرید.
- کفش را طبق دستور پزشک تنظیم کنید.
- وضعیت پوست پا را مرتب بررسی نمایید.
- در صورت مشاهده قرمزی یا زخم با پزشک مشورت کنید.
- از خرید کفشهای غیراستاندارد خودداری نمایید.
آیا کودکان مبتلا به کلاب فوت میتوانند زندگی طبیعی داشته باشند؟
خبر خوب این است که در صورت درمان صحیح، اکثر کودکان مبتلا به کلاب فوت میتوانند:
- راه رفتن طبیعی داشته باشند.
- بدوند و ورزش کنند.
- فعالیتهای روزمره را بدون محدودیت انجام دهند.
- کیفیت زندگی کاملاً طبیعی را تجربه کنند.
بسیاری از ورزشکاران حرفهای جهان نیز در کودکی به کلاب فوت مبتلا بودهاند اما پس از درمان موفق، به فعالیتهای ورزشی حرفهای پرداختهاند.
آیا میتوان از کلاب فوت پیشگیری کرد؟
از آنجایی که کلاب فوت در بسیاری از موارد یک ناهنجاری مادرزادی است و ریشههای ژنتیکی و تکاملی دارد، نمیتوان به طور قطعی از بروز آن پیشگیری کرد. با این حال، برخی اقدامات میتوانند خطر برخی عوامل مؤثر در ایجاد این عارضه را کاهش دهند و به سلامت بهتر جنین کمک کنند.
راهکارهای کاهش خطر بروز کلاب فوت
۱. مراقبتهای منظم دوران بارداری
مراجعه منظم به پزشک متخصص و انجام معاینات و سونوگرافیهای دورهای، به تشخیص زودهنگام مشکلات احتمالی جنین کمک میکند. تشخیص پیش از تولد این امکان را فراهم میسازد که والدین و پزشکان برای درمان سریع پس از تولد برنامهریزی کنند.
۲. خودداری از مصرف سیگار و دخانیات
مطالعات نشان دادهاند که استعمال سیگار در دوران بارداری میتواند خطر برخی ناهنجاریهای مادرزادی از جمله کلاب فوت را افزایش دهد. ترک سیگار قبل و در طول بارداری یکی از مهمترین اقدامات برای حفظ سلامت جنین است.
۳. پرهیز از مصرف الکل و مواد مخدر
مصرف الکل، مواد مخدر و برخی داروهای غیرمجاز در دوران بارداری میتواند بر رشد طبیعی جنین تأثیر منفی بگذارد و احتمال بروز ناهنجاریهای مادرزادی را افزایش دهد.
۴. مصرف مکملهای تجویز شده توسط پزشک
مصرف اسید فولیک و سایر مکملهای ضروری قبل از بارداری و در طول آن، نقش مهمی در رشد سالم جنین و کاهش خطر برخی اختلالات مادرزادی دارد.
۵. تغذیه سالم و متعادل
رژیم غذایی غنی از ویتامینها، مواد معدنی، پروتئین و مواد مغذی مورد نیاز بدن مادر، به رشد طبیعی استخوانها و اندامهای جنین کمک میکند.
۶. مشاوره ژنتیک در خانوادههای پرخطر
اگر سابقه کلاب فوت یا سایر ناهنجاریهای مادرزادی در خانواده وجود دارد، مراجعه به متخصص ژنتیک پیش از بارداری میتواند در ارزیابی خطر و آگاهی بیشتر والدین مؤثر باشد.