آرتروز مچ پا یا استئوآرتریت (OA) یک بیماری مفصلی است که با درد و ناتوانی حرکتی همراه است. برای آشنایی بیشتر با این عارضه، بهتر است ابتدا با غضروف مفصلی و آناتومی مفصل مچ پا آشنا شویم.
غضروف مفصلی مادهای قوی، انعطافپذیر و لغزنده است و سطوح استخوانی که در مفاصل به هم میرسند را میپوشاند. این نوع غضروف برای محافظت از استخوانها در برابر اصطکاک و ضربه طراحی شده و از برخورد آنها به یکدیگر جلوگیری میکند.
در مچ پا، یک لایه نازک از غضروف مفصلی پایین استخوان درشت نی و استخوان نازک نی و بالای استخوان تالوس پا را میپوشاند. در بیماری آرتروز مچ پا، غضروف مفصلی با افزایش سن یا به دلایل دیگر فرسوده و تخریب میشود. غضروف فرسوده، به مرور زمان بیشتر تخریب میشود و در نتیجه ساییدهشدن استخوانها به یکدیگر بیماری آرتروز ایجاد میشود.
در این فرآیند، ممکن است بدن برای تولید سلولهای جدید غضروفی، به منظور جبران سلولهای از دست رفته تلاش کند اما سرعت تخریب از سرعت ترمیم بیشتر است و این تلاشها تاثیرگذار نیست. از آنجایی که غضروف حاوی اعصاب نیست، تخریب غضروف، خود باعث درد مچ پا نمیشود، بلکه باعث ایجاد تغییراتی در استخوانهای مفصل و سایر بافتهای نرم مانند تاندونها میشود و این تغییرات باعث احساس درد و بروز سایر علائم آرتروز میشوند.
انواع آرتروز مچ پا
آرتروز مچ پا بسته به دلیل بروز آن به انواع مختلفی تقسیم میشود.
- استئوآرتریت
این نوع آرتروز شایعترین نوع است و به دلیل از بین رفتن غضروف و ساییدگی مفاصل روی یکدیگر به وجود میآید که در نتیجه آن درد، قرمزی، تورم و التهاب در مچ پا احساس میشود.
- آرتریت
گاهی اوقات جراحات و آسیبهایی که به مچ پا وارد میشوند، مفصل پا را درگیر میکنند که علائم آن ممکن است حتی بعد از بهبودی آسیب وارده به مچ پا مشخص شوند. این نوع آرتروز که در نتیجه صدمات وارده به مچ پا به وجود میآید «آرتریت» نامیده شده است.
- آرتریت روماتوئید
این نوع آرتروز شیوع کمتری نسبت به بقیه دارد. در آرتریت روماتوئید، بافت مفصل تخریب میشود و درد و التهاب ایجاد میکند
علائم و نشانهها
آرتروز مچ پا میتواند با انواع علائم خودش را نشان دهد، که به دلیل التهاب و تخریب مفصل اتفاق میافتند. در این جا چند علامت رایج و دلیل بروز آنها را بررسی میکنیم:
- درد: اغلب اولین علامت آرتروز مچ پا است. درد معمولاً به این دلیل بروز پیدا میکند که مفصلی که حالت ضربهگیری را برای استخوان موجود در مفصل مچ پا انجام میدهد فرسوده و سائیده شده، که باعث میشود استخوانها به همدیگر مالیده شوند.
- سفتی و خشکی: التهاب و تورم مفصل میتوانند بازه حرکتی آن را محدود کنند، که نتیجهاش خشکی و سفتی مفصل است. این مشکل در صبح یا پس از دورههایی از عدم فعالیت بیشتر خودش را نشان میدهد.
- تورم: تورم زمانی اتفاق میافتد که بدن مایع مفصلی زائد در پاسخ به التهاب موجود در مفصل تولید میکند. تجمع مایع باعث ورم مفصل مچ پا میشود که خودش میتواند بیشتر باعث محدودیت حرکتی و ناراحتی شود. این تورم شاید پس از دورههای فعالیت بدنی مشخصتر باشد.
- مشکل در راهرفتن: با پیشرفت آرتروز، راهرفتن یا انجام فعالیتهای تحملکننده وزن میتوانند بیش از پیش سختتر شوند که دلیلش درد، خشکی، و از دستدادن ثبات مفصلی است.
- تغییر در ظاهر مفصل: در برخی موارد، با پیشرفت آرتروز، مچ پا شاید بزرگتر به نظر برسد یا اصلاً ظاهری به هم ریخته پیدا کند. دلیلش رشد استخوان (استئوفیت) یا تغییرات در تراز مفصل است.
- کاهش بازه حرکتی: با تخریب غضروف و تنگشدگی فضای درون مفصل، بازه حرکتی مچ پا میتواند به شدت محدود شود. معنایش این است که مچ پا نمیتواند آن طور که باید یا مانند قبل آزادانه حرکت کند، که انجام یک سری حرکت یا فعالیت را مشکل میسازد.
- عدم ثبات: آسیب به ساختارهای مفصلی میتواند باعث احساس خالیکردن یا عدم ثبات در مفصل شود. دلیلش این است که به دلیل از دستدادن غضروف و تغییرات ساختار مفصل، مفصل دیگر مانند قبل با ثبات نیست. این عدم ثبات میتواند حفظ تعادل را مشکل کند که خودش شانس افتادن را بالا میبرد
علت
علت اصلی آرتروز مچ پا معمولاً فرسودگی و سائیدگی طبیعیای است با افزایش سن اتفاق میافتد. هر چقدر که سنمان بالاتر میرود، غضروف محافظتکننده درون مفصل کمکم تجزیه میشود که باعث آسیب به مفصل و بروز آرتروز میگردد.
دلایل مهم دیگر عبارتند از عوامل ژنتیکی، که در این موارد فرد شاید استعداد ابتلا به تخریب مفصل را به ارث برده باشد، یا عدم تراز مفصل که فشار مضاعفی روی مفصل مچ پا میگذارد.
علاوه بر تخریب ناشی از سن، آسیبهایی که به مچ پا وارد میشوند نیز میتوانند نقش مهمی در بروز آرتروز داشته باشند. شکستگیهایی که در گذشته در مچ پا اتفاق افتاده، دررفتگیها، پارهشدن رباط، یا پیچخوردگی و رگبهرگ شدن همگی میتوانند منجر به آسیب بلندمدت به مفصل یا آرتریت پس از حادثه شوند.
بیماریهای التهابی مانند آرتریت روماتوئید، نقرس، یا عفونتها هم میتوانند در بروز آرتروز مچ پا دخیل باشند.
آرتروز مچ پا چگونه تشخیص داده می شود؟
برای تشخیص قطعی این عارضه پزشک باید به بررسی دقیق سابقه بیمار بپردازد. در مرحله بعد باید به معاینه فیزیکی بیمار بپردازد. برای تشخیص دقیق تر می توان با استفاده از اشعه ایکس به بررسی وضعیت مفصل و استخوان بیمار پرداخت. به همین دلیل، اغلب متخصصین برای دستیابی به نتایج دقیق از ام آر آی یا سی تی اسکن استفاده میکنند. تستهای آزمایشگاهی نیز برای بررسی نوع التهاب مفصل به کمک متخصصین آمدهاند. استفاده از این نوع تست ها در تشخیص روماتیسمهای مفصلی بسیار موثر خواهد بود.
درمان آرتروز مچ پا
به خوشبختی، برای درمان آرتروز مچ پا علاوه بر جراحی، روشهای مختلفی وجود دارد که با مراجعه به کلینیکهای درد، میتوان بهترین راهکارها را برای درمان آرتروز ارائه نمود. در زیر به برخی از روشهای درمان آرتروز مچ پا اشاره خواهیم کرد:
- استفاده از پدها یا کفیهای طبی توسط بیمار: استفاده از پدها یا کفیهای طبی به منظور تسهیل در آبشار بار و کاهش فشار بر روی مفاصل مچ پا توصیه میشود.
- تزریق داروهای استروئیدی به داخل مفصل مچ پا: تزریق داروهای استروئیدی به مفصل مچ پا میتواند به کاهش التهاب و تسکین درد کمک کند.
- تجویز داروهای تسکین دهنده التهاب: برخی داروها مانند آنتیالتهابها تجویز میشوند تا التهاب مفاصل مچ پا کاهش یابد و ورم آن را کاهش دهد.
- تجویز انواع مسکنها: در صورت لزوم، مسکنها میتوانند برای کنترل درد مفاصل مچ پا تجویز شوند.
- استفاده از وسایل بریس (Brace): استفاده از بریسها به منظور استحکامدهی و استبنای مچ پا ممکن است در کاهش درد و بهبود عملکرد مفاصل مؤثر باشد.
- استفاده از کفشهای طبی: استفاده از کفشهای طبی مناسب و سازگار با مچ پا میتواند فشار و استرس روی مفاصل را کاهش داده و در کنترل درد مفاصل مفید باشد.
- کاهش وزن در افراد دارای اضافه وزن: در صورت داشتن اضافه وزن، کاهش آن میتواند فشار روی مفاصل مچ پا را کاهش داده و بهبود درد و عملکرد مفاصل را به همراه داشته باشد.
- فیزیوتراپی: جلسات فیزیوتراپی شامل تمرینات استحکامبخشی، انعطافپذیری، و تقویت عضلات مچ پا میتواند به بهبود عملکرد مفاصل و کاهش درد کمک کند.
- ورزشهای مناسب برای مچ پا: انجام ورزشهای منظم و مناسب با توجه به توصیههای پزشک میتواند به قوام و انعطاف مفدر ادامه مقاله:
- ازنتراپی: ازنتراپی یک روش درمانی است که در آن از تزریق محلول ازن به مفاصل مچ پا استفاده میشود. این روش میتواند التهاب را کاهش داده و علائم آرتروز را تسکین دهد.
- پی آر پی (PRP): در این روش، پلاسمای غنی از پلاکت بیمار استخراج و به مفاصل مچ پا تزریق میشود. این ماده میتواند فرایند التیام بافت را تسریع کرده و علائم آرتروز را کاهش دهد.
- ارتوکینتراپی: این روش شامل تزریق مواد مانند هیالورونیک اسید به مفاصل مچ پا است. این مواد میتوانند خواص ضد التهابی و لوبریکانتی داشته باشند و در کاهش درد و بهبود عملکرد مفاصل موثر باشند.
کفش یکی از مهم ترین موارد برای افراد مبتلا به آرتروز مچ پا است. کفش فرد مبتلا به آرتروز باید بسیار راحت باشد و کاملاً پا در آن ثابت بماند و نلغزد. کف کفش باید نرم و منعطف باشد و به پا فشار وارد نشود.
عوارض عدم درمان آرتروز مچ پا
اگر آرتروز مچ پا را درمان نکنید، میتواند به عوارض زیر منجر شود:
- درد مزمن: درد مزمن رایجترین عارضه است. این درد میتواند شدید و دائمی شود و کیفیت زندگی فرد را مختل کند.
- محدودیت حرکتی: با پیشرفت آرتروز، بازه حرکتی مچ پا میتواند محدود شود، که راهرفتن یا انجام فعالیتهای روزمره را مشکل میسازد.
- تغییر شکل مفصل: در طول زمان، عدم درمان آرتروز میتواند باعث تغییراتی در شکل و قرارگیری مفصل مچ پا شود که باعث تغییر شکل ظاهری آن میشود.
- آسیب به استخوان: التهاب و فرسودگی مداوم میتواند باعث آسیب به استخوانهای مفصل مچ پا شود.
- عدم ثبات: تضعیف مفصل میتواند منجر به بیثباتی شود و شانس افتادن و آسیب را افزایش دهد.
- کاهش کیفیت زندگی: ترکیب درد، محدودیت حرکتی، و عوارض دیگر میتوانند به شدت کیفیت زندگی فرد را پایین بیاورند.
- بروز خارهای استخوانی: منظور رشد استخوانهایی است که میتوانند در مفصل به دلیل التهاب مداوم ایجاد شوند و میتوانند باعث درد و ناراحتی گردند.
- استئوآرتریت ثانویه: این بیماری میتواند در مفاصل دیگر به دلیل جبران مچ پای درگیر اتفاق بیفتد، که خودش باعث درد و آسیب مفصلی بیشتر میشود.
- اثرات روانشناختی: درد مزمن و کاهش حرکت میتوانند به مشکلات روانشناختی مانند افسردگی و اضطراب نیز منجر شوند.
سوالات متداول
آیا جراحی برای درمان آرتروز مچ پا ضروری است؟
جراحی شاید زمانی که درمانهای محافظهکارانه در کاهش علائم موفق نباشند یا در موارد شدید آرتروز مچ پا مدنظر قرار گیرند.
ریکاوری پس از جراحی آرتروز مچ پا چقدر طول خواهد کشید؟
زمان ریکاوری بستگی به نوع جراحی انجام شده دارد اما به طور کلی شامل دورهای از عدم تحرک و سپس بازتوانی و فیزیوتراپی میشود.
آیا درمانهای جایگزین یا مکمل برای آرتروز مچ پا وجود دارد؟
اگرچه برخی افراد درمانهای جایگزین مثل طب سوزنی، مراقبتهای کایروپراکتیک، یا درمانهای گیاهی را در مدیریت علائم آرتروز مچ پا موثر دیدهاند، اما شواهد علمی محدودی برای آن وجود دارد.
کاهش وزن چطور به درمان آرتروز مچ پا کمک میکند؟
حفظ وزن در حد سالم فشار را از روی مفصل مچ پا برمیدارد، که به این ترتیب علائم تسکین پیدا کرده و پیشرفت آرتروز مچ پا کند میشود.
آیا اصلاح سبک زندگی به تسکین علائم آرتروز مچ پا کمک میکند؟
اصلاح سبک زندگی مانند انجام ورزش منظم، فعالیتهای ملایم، و کفش مناسب همگی میتوانند به مدیریت علائم و حفظ سلامت مفصل کمک کنند.
آیا آرتروز مچ پا میتواند روی سایر مفاصل بدن اثر بگذارد؟
آرتروز مچ پا اساساً مفصل مچ پا را درگیر میکند اما میتواند اثرات ثانویه روی مفاصل مجاور داشته باشد که دلیلش تغییر در نوع راهرفتن و مکانیک بدن فرد است.
در چه صورتی برای درمان آرتروز مچ پا نیاز به جراحی است؟
اگر درد باعث ناتوانی و ایجاد اختلال در زندگی روزمره شما شود و به درمانهای غیرجراحی هم پاسخگو نباشد، پزشک ممکن است جراحی را برای درمان آرتروز مچ پا توصیه کند.
آیا ورزش برای آرتروز مچ پا خوب است؟
انجام ورزشهای سبکی مانند شنا یا دوچرخهسواری که به مفصل مچ پا فشار وارد نمیکند، برای آرتروز مچ پا خوب است. پیادهروی اگر با کفش مناسب انجام شود یک ورزش خوب برای افراد مبتلا به آرتروز است. همچنین بهتر است فعالیتهای سنگین مانند دویدن، فوتبال یا تنیس را محدود کنید.