بونیون یا هالوکس والگوس (hallux valgus) شست پا، یک برجستگی استخوانی در کنار پا است که در انتهای انگشت شست پا ایجاد میشود. این قسمت از کف پا میتواند ملتهب و متورم و باعث درد کف پا شود. هالوکس والگوس شست پا اغلب در زنان و افراد مسن ایجاد میشود. با گذشت زمان، مفصل آسیب دیده ممکن است سفت و دردناک شود و تغییر شکل پیدا کند. هالوکس والگوس و دردی که ایجاد میکند میتواند منجر به بروز مشکلاتی در اندازه بودن کفش و دشواری در راه رفتن شود. فیزیوتراپیستها به افراد مبتلا به هالوکس والگوس کمک میکنند تا درد کف پایشان را کاهش دهند، عملکرد انگشت شست پا را بهتر کنند، قدرت عضلات را بهبود بخشند و توانایی راحت راه رفتن شان را بازیابند
معرفی انواع بونیون یا هالوکس والگوس
بیشترین علت انحراف شست پا، تحمل فشار اضافی است؛ اما اختلال شست کج انواع مختلفی دارد که در ادامه آنها را معرفی میکنیم:
- یونیون مادرزادی : یکی از انواع بیماری هالوکس والگوس، خود را از نوزادی نشان میدهد؛ به این صورت که نوزادان با شست کج به دنیا میآیند
- یونیون نوجوانان: عارضه بیرونزدگی استخوان شست پا برای نوجوانان، یکی دیگر از انواع بیماری هالوکس والگوس است. این بیماری افرادی با کمتر از ۱۸ سالگی را درگیر میکند
- بونیون خیاط (بنیونت): بونیون خیاط در پایه انگشت کوچک شکل میگیرد. این مدل از بونیون به دلیل پوشیدن کفشهای غیراستاندارد اتفاق میافتد. همچنین درصورتیکه فعالیتهای افراد به دیگر انگشتان فشار وارد کند، بونیون خیاط به وجود میآید
علت کج شدن انگشت شست پا چیست؟
برای ابتلا به هالوکس والگوس، نمیتوان یک دلیل مشخص آورد. درواقع میتوان گفت تأثیر همزمان چندین عامل مختلف در ایجاد این بیماری نقش دارد. ژنتیک یکی از عوامل مؤثر در ابتلا به آن است. برخی ژنها، باعث انعطافپذیری بیشتر رباطها شده و بهاینترتیب احتمال به وجود آمدن بونیون را بیشتر میکنند. به همین دلیل این عارضه تا حدی زمینه ارثی و خانوادگی دارد.
پوشیدن کفش نامناسب و تنگ، ایستادن طولانیمدت و فشاری که در حین راه رفتن به پا وارد میشود، در کسانی که زمینه ارثی بیماری را دارند، میتواند علت هالوکس والگوس و انحراف شست پا باشد. داشتن برخی از ریسک فاکتورها هم احتمال ابتلا به آن را افزایش میدهد؛ این عوامل عبارتاند از:
- سابقه خانوادگی ناهنجاریهای پا، مانند انحراف شست پا و صافی کف پا
- وارد شدن آسیب به پا
- بیماریهای التهابی که باعث درگیری مفاصل پا میشوند، مانند آرتریت روماتوئید
هالوکس والگوس چه احساسی در پا ایجاد میکند؟
احساسی که هالوکس والگوس در هر فرد ایجاد میکند، متفاوت است. همه موارد هالوکس والگوس شاید علائم ایجاد نکنند. افراد مبتلا به هالوکس والگوس، شاید علائم خفیف یا شاید علائم شدیدی را گزارش دهند، علائمی همچون:
- درد و تورم در مفصل انگشت شست پا که با ایستادن و راه رفتن بدتر میشود.
- بزرگ شدن تدریجی برجستگی در کنار پا. بونیون میتواند ملتهب و متورم شود و باعث درد پا شود.
- درد در هنگام پوشیدن کفش و پیدا کردن یک کفش راحت یا شیک برای فرد دشوار میشود.
- تغییر در حالت راه رفتن
- دشوارتر شدن راه رفتن برای فرد
- تغییراتی در تعادل، افزایش خطر سقوط، به ویژه در افراد مسن
- کج شدن انگشت شست پا و انگشتان کوچکتر که این باعث در هم رفتگی انگشتان پا میشود. این عارضه میتواند منجر به تغییر شکل و درد بیشتری در پا شود.
- کاهش کیفیت زندگی به دلیل درد کف پا
هالوکس والگوس چه احساسی در پا ایجاد میکند؟
احساسی که هالوکس والگوس در هر فرد ایجاد میکند، متفاوت است. همه موارد هالوکس والگوس شاید علائم ایجاد نکنند. افراد مبتلا به هالوکس والگوس، شاید علائم خفیف یا شاید علائم شدیدی را گزارش دهند، علائمی همچون:
- درد و تورم در مفصل انگشت شست پا که با ایستادن و راه رفتن بدتر میشود.
- بزرگ شدن تدریجی برجستگی در کنار پا. بونیون میتواند ملتهب و متورم شود و باعث درد پا شود.
- درد در هنگام پوشیدن کفش و پیدا کردن یک کفش راحت یا شیک برای فرد دشوار میشود.
- تغییر در حالت راه رفتن
- دشوارتر شدن راه رفتن برای فرد
- تغییراتی در تعادل، افزایش خطر سقوط، به ویژه در افراد مسن
- کج شدن انگشت شست پا و انگشتان کوچکتر که این باعث در هم رفتگی انگشتان پا میشود. این عارضه میتواند منجر به تغییر شکل و درد بیشتری در پا شود.
- کاهش کیفیت زندگی به دلیل درد کف پا
علائم هالوکس والگوس
- ناتوانی در خم گردن انگشت شست پا، یا احساس درد و سوزش شدید هنگام تلاش برای خم کردن آن
- ناتوانی در پوشیدن کفشهای معمولی
- ضخیم شدن پوست یا ایجاد میخچه در پا
- انگشت چکشی (سفت شدن و دردناک شدن تاندونهای انگشت شست پا)
- بیحسی در انگشت شست پا
هالوکس والگوس چگونه تشخیص داده میشود؟
پزشک معالج در اولین ویزیت، معاینه کاملی بر روی کف پایتان انجام میدهد. برای این کار، وی شرح حال کاملی از وضعیت سلامتیتان را میپرسد. هدف پزشک از این معاینه اولیه، تعیین میزان آسیبدیدگی و علت احتمالی آن است. در مصاحبهای که پزشک ( متخصص طب فیزیکی و توانبخشی یا متخصص ارتوپدی )با شما انجام میدهد، سؤالاتی از این قبیل را از شما خواهد پرسید:
- سابقه بروز این مشکل در پای شما به چه صورت است؟
- تاکنون چه مراقبتهایی را برای مشکل هالوکس والگوس در پایتان انجام دادهاید؟ آیا پزشک دیگری انجام عکسبرداری و تصویربرداری یا آزمایشهای دیگر را توصیه کرده است؟
- در حال حاضر چه علائمی دارید و این علائم چه تأثیری بر روند زندگیتان گذاشته است؟
- اگر درد دارید، محل درد کجاست و شدت آن چقدر است؟ آیا شدت دردتان در طول روز متفاوت است؟
- انجام چهکارهایی برایتان دشوار است؟
- چه کارهایی را نمیتوانید انجام دهید؟
- آیا کارهایی وجود دارد که از شدت علائم شما بکاهد؟
پس از انجام این مصاحبه، پزشک معاینه فیزیکی انجام میدهد. وی ممکن است:
- حرکات شما را در هنگام انجام کارهایی که در مصاحبه در مورد آنها صحبت شده، مشاهده کند.
- حرکت و قدرت مچ پا، پا و انگشتان پا را بسنجد. این معاینه همچنین ممکن است شامل سایر نواحی بدن مانند پا یا لگن باشد که ممکن است در این شرایط شما نقش داشته باشد.
- مچ پا، کف پا و انگشتان پایتان را به آرامی لمس کرده تا محل دقیق درد را مشخص کند.
برای اطمینان از تشخیص صحیح، متخصص طب فیزیکی و توانبخشی یا متخصص ارتوپدی ممکن است شما را برای انجام عکسبرداری رادیولوژی یا تصویربرداریهای دیگر به رادیوگرافی ارجاع دهد.
روشهای درمان هالوکس والگوس
گزینههای درمانی بدون جراحی:
- یخ: یخ میتواند التهاب ناشی از انحراف شست پا را کاهش داده و درد شست پا آن را تسکین دهد.
- دارو: مسکنهای درد بدون نیاز به نسخه. استفاده از مسکنهایی مانند استامینوفن، ایبوپروفن و ناپروکسن. مسکنهای قویتر ازجمله داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی، میتوانند درد را کاهش داده و تحمل عارضه را آسانتر کنند.
- تزریق استروئید: تزریق استروئید به درون مفصل میتواند درد و التهاب را کاهش دهد.
- فاصله دهندههای انگشتی: این وسایل (اعم از پدهای سیلیکونی) به کاهش فشار از روی مفاصل انگشتان کمک کرده، اصطکاک را کاهش داده و از منطقهی حساس اطراف مفصل شست پا، محافظت میکنند.
- پد گذاری و نوارپیچی پا به حالت عادی: پزشک شما ممکن است پای شما را نوارپیچی کرده و یا پدهایی برای آن کار بگذارد که میتوانند فشار ناشی از هالوکس والگوس (انحراف شست پا) را کاهش دهند.
- کفیهای طبی برای کفش : استفاده از کفیهای طبی آماده که در داروخانهها به فروش میرسند میتواند باعث حمایت از قوس پا شود.
- استفاده از محافظ و اسپلینت: این وسایل کمک میکنند تا درد ناشی از هالوکس والگوس (انحراف انگشت شست پا) کاهش یافته، موقعیت مناسب انگشتان تنظیم شده و فضای مناسب برای کاهش ناراحتی ایجاد شود.
- اصلاح فعالیتها: اگر در طول روز به مدت طولانی بر روی پای خود فشار میآورید، فعالیتهایی مانند ورزشهای سنگین، پیادهروی و یا ایستادن را کم کنید.
- فیزیوتراپی: فیزیوتراپی نمیتواند تحرک انگشت پای مبتلا به هالوکس والگوس را افزایش دهد. با این حال، ماهیچههای قوس پا را میتوان از طریق درمان دستی هدفمند ورزیده کرد که تأثیر مثبتی بر استاتیک و کف پا دارد. برخی از تمرینات ساده هالوکس والگوس برای کف پا وجود دارد که بر ماهیچههای پا تأثیر زیادی دارد. به عنوان مثال، تمرینات چنگ زدن، تمرینات رولینگ با یک توپ کوچک یا حتی پابرهنه راه رفتن ساده به طور منظم برای هالوکس والگوس مناسب است
عوارض هالوکس والگوس
ابتلا به هالوکس والگوس، علاوه بر دردناک بودن این التهاب و عوارضی مانند ناتوانی در پوشیدن کفشهای معمولی و … عوارض جانبی نیز به دنبال خواهد داشت. تحقیقات نشان میدهد ابتلا به این عارضه میتواند مشکلات زیر را هم به دنبال داشته باشد:
- ایجاد خارهای استخوانی
- بورسیت (التهاب کیسههای پر از مایعی که در اطراف مفاصل قرار دارند)
- چکشی شدن انگشتان
- آرتروز و التهاب مفاصل
انحراف شست پا در چه افرادی شایع تر است؟
آمارها نشان میدهند که بین هر ۴ ایرانی، یکی از آنها با انحراف شست پا مواجه است. این بیماری بیشتر در بین زنان مرسوم است و میتواند روی یک یا هر دو پا تأثیر بگذارد. همچنین افراد با سنهای بالاتر بیشتر در معرض ابتلا به بیماری هالوکس والگوس قرار میگیرند.
البته بهطورکلی بیماری هالوکس والگوس جدای از عوامل وراثتی، برای تمامی افرادی که از کفشهای نامناسب استفاده میکنند یا فشار روی پاهای آنها قرار میگیرد، بیشتر اتفاق میافتد. بر همین اساس نمیتوان تنها گروه خاصی از افراد را مستعد این بیماری بدانیم و تهدید شست کج برای همه افراد وجود دارد
تمرینات ورزشی برای درمان هالوکس والگوس
یکی از راههای درمان هالوکس والوکس در خانه، انجام تمرینات مختلف ورزشی است. اگر بخواهید به درمان هالوکس والگوس بدون جراحی بپردازید، حتما تمرینات ورزشی زیر را انجام دهید:
- گرفتن اشیا با انگشتان پا: برای این کار باید دستمالی را روی زمین بیندازید و با پایبرهنه جسم را از زمین بردارید و بعد از استراحت پاها مجدد این کار را انجام دهید
- انداختن تیلهها: در این تمرین هم باید چند تیله کوچک را از زمین بردارید و در کاسه بیندازید و چند بار تکرار کنید
- کشش انگشتان پا: با استفاده از انگشتان دست، انگشت پای منحرف شده را با استفاده از حرکات کششی به حالت طبیعی برگردانید و چند دقیقه نگهدارید
- کشش انگشتان در جهت مخالف: دو طرف کش را به انگشتان شست دو تا وصل کنید و شروع به کشیدن آنها در جهت مخالف کنید. بعد از چند ثانیه صبرکردن، دوباره پاها را به حالت اول برگردانیدظ
آیا میتوان از این آسیب یا شرایط جلوگیری کرد؟
هیچ مدرکی وجود ندارد که بتوان راهی را برای پیشگیری از ایجاد هالوکس والگوس شست پا پیدا کرد. اگرچه، با پیروی از این دستورالعملهای مراقبتی ممکن است بتوانید از بدتر شدن این عارضه و احتمالاً از انجام عمل جراحی جلوگیری کنید، از جمله:
- کفش مناسب بپوشید: به طور مثال از پوشیدن کفشی که انگشتان پا را فشرده میکند خودداری کنید. پوشیدن کفش با فضای انگشتی پهنتر، فشار روی انگشت شست را کاهش داده و باعث میشود که قسمت خارجی پا به کفش مالیده نشود.
- از آتل استفاده کنید: هنگامی که احساس ناراحتی میکنید، به یک متخصص مراجعه کنید. متخصص ممکن است استفاده از آتل را به شما توصیه کند. آتلها، بالشتکها و تکیهگاههای انگشت شست بهگونهای طراحی شدهاند که انگشت شما را در موقعیت بیخطر نگه داشته و فشار بر روی آن را کاهش میدهند.
- از ارتز یا کفی طبی استفاده کنید: متخصص ممکن است یک کفی طبی یا ارتز را به شما توصیه کند. کفیهای طبی میتوانند از صاف شدن قوس کف پا در هنگام راه رفتن جلوگیری کرده و فشار بر انگشت شست را کاهش دهند. گاهی اوقات، یک ارتز باید بهصورت سفارشی ساخته شود تا متناسب با شرایط خاص پای شما باشد