علل ایجاد صافی کف پا چیست و با چه علائمی همراه است

۲۱ مهر ۱۴۰۳

مقالات » علل ایجاد صافی کف پا چیست و با چه علائمی همراه است

صافی کف پا به انگلیسی flat feet به معنی وضعیتی است که قوس کف پا در حالت ایستاده وجود ندارد و کف پا همان‌طور که از اسم این وضعیت برمی‌آید، کاملاً با سطح زمین در تماس است. این بیماری که پس پلانوس یا قوس‌های افتاده (fallen arches) نیز نامیده می‌شود، می‌تواند سبب درد پا در هنگام فعالیت‌های ورزشی شدید شود.

این وضعیت در نوزادان طبیعی است و معمولاً در سنین دو الی سه‌سالگی با محکم شدن رباط‌ها و تاندون‌های پا، برطرف می‌شود. صافی کف پا در کودکان به‌ندرت جدی است اما ممکن است تا بزرگسالی نیز ادامه یابد.

ساختار استخوان پا

پا ساختاری انعطاف‌پذیر متشکل از استخوان‌ها، مفاصل و بافت‌های نرم است که به ما این امکان را می‌دهد تا روی دو پای خود بایستیم و فعالیت‌هایی مثل قدم‌زدن، دویدن و پریدن را انجام دهیم. پا را می‌توان به سه بخش تقسیم کرد:

قسمت قدامی پا شامل پنج انگشت و پنج استخوان درازتر است که با مفاصلی به پشت انگشتان متصل هستند و با آن‌ها ساختار پنجه‌ی پا را می‌سازند.
قسمت میانی پا، مجموعه‌ای هرمی – شکل از استخوان‌هایی است که قوس کف پا را می‌سازند. این مجموعه شامل سه استخوان میخی – شکل، استخوان مکعبی و استخوان ناویکولار (navicular ) است.
قسمت خلفی پا شامل پاشنه و مچ پا است. استخوان تالوس درست در زیر استخوان‌های ساق پا یعنی تابیا (tibia) و فیبولا (fibula) قرار دارد و مچ پا را می‌سازد. استخوان پاشنه بزرگ‌ترین استخوان پا است.

عضلات، تاندون‌ها و رباط‌ها این استخوان‌های پا را به هم دیگر متصل می‌کنند و حرکات پیچیده‌ی مورد نیاز برای حرکت و تعادل را امکان‌پذیر می‌سازند. تاندون آشیل پاشنه پا را به ماهیچه‌ی دوقلوی پشت ساق پا متصل می‌کند و برای ایستادن، دویدن و پریدن ضروری است.

انواع کف پای صاف

قوس کف پا در ۲تا ۳ سالگی شروع به تشکیل و در پنج سالگی تکمیل می شود. اگر این قوس تنها در زمان ایستادن از بین برود و هنگام بلند شدن کف پا از زمین دوباره ایجاد شود، به آن عارضه صافی انعطاف‌پذیر Flexible یا می گویند. اما چنانچه کف پا در هر دو حالت، ایستاده و بلند شده از زمین، صاف باشد، به آن عارضه کف پای صاف سخت Rigid می گویند. شیوع این نوع از عارضه کف پای صاف بسیار اندک بوده و حدود شش درصد است و نسبت به کف پای صاف منعطف قابلیت بهبود کمتری دارد و به حرکات اصلاحی پاسخ نمی دهد و نیاز به روش های دیگر از جمله گچ گیری است. صافی کف پا در میان کودکان خردسال (نوزادان و کودکان نوپا) شایع است و در صورتی که تکامل کف پای کودک نرمال باشد نیاز به درمان نخواهد بود زیرا عموماً این عارضه با رشد کودک خود به خود اصلاح می‌شود. البته، گاهی اوقات این عارضه خود به خود بهبود نمی‌یابد و نیاز به درمان دارد

علل صافی کف پا

آیا کف پای صاف ارثی است

مشکل صافی کف پا، به دو علت ارثی و اکتسابی ایجاد می شود. در نوع ارثی و مادرزادی آن نرمی مفصل یا ligament laxity در ناحیه کف پا سبب می‌شود که قوس کف پا در هنگام ایستادن بر روی پا از بین رود؛ همچنین تشکیل نشدن کامل یک یا دو استخوان در ناحیه مچ و کف پا و یا چسبیدن آنها به یکدیگر به صورت مادرزادی نیز در تشکیل نشدن قوس کف پا مؤثر است. در مواردیکه چرخش استخوان باعث کف پای صاف شده باشد فقط با انجام جراحی درمان انجام می‌شود. در موارد اکتسابی با گذشت زمان قوس کف پا از بین می‌رود. بتدریج و با افزایش سن، رباط پشتی استخوان درشت نی پا که در داخل مچ پا قرار دارد و جزء اصلی در حمایت از قوس پا به حساب می‌آید، دچار فرسودگی می‌شود. وجود بار بیش از حد بر این رباط سبب بروز التهاب در آن شده و منجر به فرسودگیش آن می‌شود. به تدریج که این رباط دچار تخریب می‌شود، اثر حمایتی آن بر قوس پا نیز برداشته شده و قوس کف پا بتدریج از بین می‌رود.

وجود فشارهای مداوم بر روی پا

یکی از انواع فشارها، استفاده دراز مدت از کفش‌های پاشنه بلند است که می‌تواند برروی زردپی آشیل(زردپی اصلی پشت پاشنه) اثر سوء گذاشته و فرایند مکانیکی طبیعی مچ را دچار اختلال کند. گاهی اوقات عملکرد جبرانی رباط خلفی استخوان درشت‌نی نیز مزید بر علت شده و سبب از بین رفتن فزآینده قوس کف پا می‌شود.

صافی کف پا ممکن است به علت های متفاوتی ایجاد شود. شایع ترین علت صافی کف پا در افراد شامل:

وراثت
چاقی
آسیب‌ها و ضربات مختلف به پا یا مچ پا
التهاب مفصلی روماتیسمی
دیابت
شکستگی و یا دررفتگی
بعضی ار بیماری ها نظیر آرتریت روماتوئید
مشکلات عصبی
افزایش سن
بارداری

علل و عوامل خطر

علل و عوامل خطر برای ایجاد کف پای صاف در هم تنیده شده‌اند. برخی از عواملی که می‌توانند فرد را در معرض خطر ابتلا به این بیماری قرار دهند نیز ممکن است باعث آن شوند.

خطرات رایج عبارتند از:

چاقی
بارداری
دیابت
ضربه به پا
داشتن اعضای خانواده مبتلا به این بیماری
ایجاد شرایطی که می‌تواند تاندون‌ها را تحت تاثیر قرار دهد
جوان بودن یا بزرگسال بودن

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

در صورتی که کف پای شما صاف باشد و هیچ دردی احساس نکنید، نیازی به نگرانی نیست. با این حال، در صورتی که قوس کف پای شما پس از راه‌رفتن یا دویدن در مسافت‌های طولانی دچار درد می‌شود، ممکن است به دلیل صافی کف پا باشد.

در صورتی که پای شما درد می‌کند و در هنگام راه‌رفتن یا دویدن با مشکل مواجه هستید، به یک جراح ارتوپد مراجعه کنید. تشخیص این مشکل نیازمند چندین آزمایش است. یکی از این آزمایش‌ها به این صورت است که پزش از شما می‌خواهد تا روی پنجه‌ی پای خود بایستید؛ یک پای سالم و طبیعی در این حالت باید دارای قوس کف باشد.

در صورتی که در این آزمایش، پزشک قوس کف پا را مشاهده کند، ممکن است دلیل درد پای شما صافی کف پا نباشد. در این صورت، پزشک، مچ پا را معاینه خواهد کرد

درمان

درمان غیر جراحی

درمان در کسانیکه علایم دارند ضرورت دارد این علایم ممکن است درد و یا تغییرات بیومکانیکال باشد که پزشک در معاینه تشخیص خواهد داد. درمان صافی کف پا یا کاهش قوس بستگی به شدت و علت آن دارد. وقتی پا قوس لازم را نداشته باشد، فشار زیادی به استخوان های پا وارد می شود و این فشار به مچ پا، زانو و کمر منتقل می‌شود. در صورتی که صافی کف پا درمان نشود، به مرور زمان و با افزایش سن مسائل دیگری مانند آرتروز هم برای شان پیش می‌آید. کسی که کف پایش صاف است حتماً باید به فکر درمان باشد چون این مشکل ممکن است به علت انحنای مچ پا یا انحنای زانو یا حتی چرخش لگن ایجاد شده باشد که می‌تواند فرد را دچار دردهای پراکنده عضلانی ـ اسکلتی کند. تحقیقات نشان می‌دهد که %۹۵ افرادی که نیاز به تعویض کامل مفصل زانو پیدا می کنند و %۹۰ بیمارانی که تحت عمل جراحی تعویض کامل مفصل ران قرار می‌گیرند دچار صافی کف پا بوده‌اند. معمولا بیمارانی که کف پای صاف دارند و درمان لازم را انجام نمی دهند، کمردرد می‌گیرند.

کاهش وزن برای بیمارانی که اضافه وزن دارند حتما توصیه می‌شود.
کفش طبی یا کفی طبی برای دختران تا ۱۴ سالگی و برای پسرها تا ۱۶سالگی کاربرد دارد. بعد از این سنین باید درمان های دیگری را مدنظر قرار دهیم.
ماساژ کف پا با استفاده از یک بطری که روی زمین قرار گرفته می تواند مفید باشد.
انجام برخی ورزش‌های کششی برای کاهش درد ناحیه پا و قوزک پا و نیز تقویت عضلات قوس کف پا مفید است.

درمان جراحی

در کسانیکه کف پای غیر قابل انعطاف دارند و یا کف پای قابل انعطاف شدید دارند که منجر به علایم غیر قابل کنترل شده است جراحی توصیه می شود.جراحی در سن زیر ۱۰ سال بسیار ساده تر است و لی امکان جراحی در سنین بالاتر ولی با تکنیک های متفات و قدری سخت تر وجود دارد.

حرکات اصلاحی صافی کف پا

در اینجا می‌خواهیم شما را با حرکات اصلاحی صافی کف پا که سبب کاهش درد پای شما می‌شوند، آشنا کنیم.

کشش پاشنه

در حالت ایستاده وزن خود را روی دستانتان که به یک دیوار یا صندلی تکیه داده‌اید، بیندازید.
یک پا را به جلو بیاورید و پای دیگر را به عقب بکشید.
هر دو پاشنه‌ی خود را در این حالت به طور محکم روی زمین نگه‌دارید.
ستون مهره‌های خود را صاف نگه دارید. پای جلوی خود را خم کنید و دیوار را با بدنتان فشار دهید. در این حالت، باید احساس کنید که تاندون آشیل شما در حال کشیده شدن است.
این حالت را ۳۰ ثانیه حفظ کنید
این کار را برای هر پای خود، ۴ بار تکرار نمایید.
تمرین کشش پاشنه.

غلتاندن توپ تنیس

روی یک صندلی بنشینید و پای راست خود را روی یک توپ تنیس بگذارید.
ستون فقرات خود را صاف نگه دارید و توپ را با تمرکز روی قوس کف پای خود، زیر پایتان بغلتانید.
این کار را ۲ الی ۳ مرتبه انجام دهید.
سپس همین کار را با پای چپ انجام دهید.

لیفت قوس کف پا

طوری بایستید که پاشنه‌های شما دقیقا زیر لگن شما قرار بگیرند.
در سرتاسر طول این تمرین، پنجه‌ی پای خود را به کف زمین بچسبانید.
وزن خود را روی لبه‌های خارجی پای خود بیندازید و تا جایی که می‌توانید، قوس پای خود را بالا بکشید.
سپس به کف پای خود استراحت دهید و اجازه دهید به کف زمین بازگردد. با این تمرین، ماهیچه‌هایی که قوس پای شما را بالا نگه می‌دارند، تقویت می‌کنید.
این کار را ۱۰ الی ۱۵ بار در ۲ الی ۳ ست تکرار کنید.

بالاکشیدن ماهیچه‌ی دوقلوی پشت ساق

در حالت ایستاده، پاشنه‌های خود را تا جای ممکن، بالا بکشید.
برای حفظ تعادل می‌توانید از دیوار یا یک صندلی کمک بگیرید.
زمانی که پاشنه‌ی پا را بالا کشیدید، ۵ ثانیه آن را بالا نگه دارید و سپس پاشنه‌هایتان را زمین بگذارید.
این کار را ۱۵ الی ۲۰ بار در ۲ الی ۳ ست تکرار کنید.
در مرحله‌ی آخر نیز پاشنه را بالا بکشید و ۳۰ ثانیه آن وضعیت را حفظ کنید.

تمرینات دیگری مثل بالاکشیدن قوس کف پا روی پله (stairs arch raises)، چین دادن به حوله زیر پا (towel curls) و بلندکردن پنجه پا (toe raises) نیز برای کاهش درد ناشی از صافی کف پا وجود دارد.

پیشگیری از صافی کف پا

روش‌های متعددی برای پیشگیری از صافی کف پا وجود دارد که عبارت‌اند از:

استفاده از کفی‌های برجسته و طبی در کفش:این کفی‌ها در اندازه‌های مختلف موجود هستند و دارای یک برجستگی می‌باشند که قوس کف پا روی آن قرار گرفته و در نتیجه، به عنوان یک ساپورت برای قوس کف پا عمل می‌کند.
کفش‌های متنوعی استفاده کنید:استفاده از کفش‌های یکسان فاقد ساپورت قوس کف پا برای مدتی طولانی می‌تواند سبب مشکل صافی کف پا شود. شما با عوض‌کردن گاه‌وبی‌گاه کفش‌های خود به پایتان این اجازه را نمی‌دهید تا شکل یک کفش خاص را بگیرد و از حالت طبیعی خارج شود.
پاشنه بلند نپوشید:پاشنه‌ی پا، مرکز تحمل وزن بدن شما است. پوشیدن پاشنه بلند سبب می‌شود که قوس کف پا از حالت طبیعی خودش خارج شود. در صورتی که دوست دارید برای یک مناسبت خاص یا مدتی کوتاه کفش پاشنه بلند بپوشید، کفشی را انتخاب کنید که پاشنه‌ی پهن‌تری دارد.
وزن خود را پایین نگه دارید:هر چه وزن شما بالاتر باشد، فشار بیشتری به پاهای شما وارد می‌شود و در نتیجه، ممکن است کف پای شما به‌مرورزمان صاف شود؛ بنابراین، اگر وزن بالایی دارید، سعی کنید سبک شوید و اگر سبک هستید، وزن خود را در حد متعادل حفظ کنید.