زانو درد شکایت رایجی است که در افراد با سنین مختلف دیده میشود. این نوع درد ممکن است در نتیجه آسیبی مانند پارگی رباط یا خردشدگی غضروف ایجاد شده باشد یا علامتی از بیماری های زانو باشد. همچنین دیگر مشکلات پزشکی از جمله آرتروز، نقرس و عفونت میتوانند باعث زانو درد شوند.
زانودرد موقت با زانودرد مزمن متفاوت است. بسیاری از افراد به علت آسیب یا تصادف، زانو درد را موقتا تجربه میکنند. زانو درد مزمن بهندرت بدون درمان خوب میشود و همیشه به یک حادثه مربوط نمیشود و اغلب نتیجه چندین علت و مشکل پزشکی است.
درد مزمن زانو دردی طولانی، همراه با تورم یا حساسیت در یک یا هر دو زانو است. علت درد زانو، میتواند تعیینکنندهی علایم همراه زانو درد باشد. شرایط بسیاری میتوانند موجب زانو درد مزمن شوند. همچنین در مورد درد، هر فرد تجربهی متفاوتی خواهد داشت.
ساختار و آناتومی مفصل زانو
زانو، یکی از بخشهای مهم از ساختار اسکلتی بدن ما است که در حرکت و عملکرد روزمره ما نقش بسیار حیاتی ایفا میکند. زانو یک مفصل پیچشی است که میان ساق و ران قرار دارد و از سه استخوان ران، درشتنی و کشکک تشکیل شده و به وسیله یک کپسول مفصلی، غشاء زلالهای (حاوی مایع زُلالهای) و رباطها احاطه شده است.
عملکرد زانو بسیار پیچیده است و به آن امکان میدهد تا از طریق حرکت پیچشی (فلکسیون و اکستنشن) و حرکت لغزشی، فعالیتهای مختلفی مانند راه رفتن، دویدن، پرش و خم شدن را انجام دهد.
در این مفصل، کندی و یا نارسایی هر یک از اجزای تشکیل دهنده زانو، میتواند منجر به درد، محدودیت حرکتی، التهاب یا صدمه شود. عوامل مختلفی مانند ضعف عضلات، آسیب یا سنگینی در وزن بدن، فعالیتهای ورزشی یا زمانی که زانو به طور مکرر و تحت فشار و استفاده قرار میگیرد، میتواند به ایجاد مشکلات در زانو منجر شود.
مهم ترین علت های زانو درد
زانو درد از چیه؟ این درد به دلایل مختلفی رخ داده و از عوامل مختلفی ناشی شوند. برخی از مهمترین علل دردهای زانو عبارتند از:
- آسیب و صدمه: آسیب یا ضربه به مفصل زانو ممکن است به علت یک حادثه ورزشی، تصادف، سقوط یا فشار زیاد روی زانو اتفاق بیفتد. این آسیبها میتوانند شامل شکستگی استخوان، خراشها، کبودی و درز مفصلی باشند.
- التهاب و عفونت: التهاب مفصل زانو میتواند به علت التهاب مفصلی، آرتریت روماتوئید، التهاب پاتلا (بیماری پاتلا) یا عفونت باکتریایی در مفصل رخ دهد. این وضعیتها معمولاً با درد، تورم، قرمزی و محدودیت حرکت همراه هستند.
- التهاب و آسیب بافتهای نرم: آسیب به بافتهای نرم مانند رباطها، پارگی عضلات، درز کپسول مفصلی و پارگی منیسکوس میتواند علت درد زانو باشد. این نوع دردها معمولاً با فشار، سفتی و درد در ناحیه مورد آسیب همراه هستند.
- افت عملکرد مفصل: آرتروز یا سایر بیماریهای مفصل زانو ممکن است به علت سایش و فرسایش طبیعی بافتها در مفصل ایجاد شود. این وضعیت معمولاً با درد، سفتی مفصلی، تورم و محدودیت حرکت همراه است.
- عوامل دیگر: عواملی مانند ضعف عضلات پیرامون زانو، بارداری، تغییرات در قوس زانو، سنگینی وزن بدن، عوامل تنش و استرس، طولانی کشیدن زمان در حال ایستادن یا نشستن، ورزشهای شدید و تکراری و جابجایی غلط بدن در حین حرکت میتوانند به درد زانو منجر شوند.
رایجترین بیماریها و مشکلات زانو
- آرتروز زانو: یکی از رایجترین مشکلات زانو، آرتروز است که برای افراد در سنین مختلف اتفاق میافتد. برای درمان این مشکل نیز بنا به شدت آن، درمانهای مختلفی در نظر گرفته میشود.
- آسیب دیدگی رباط: این مشکل مخصوصا برای ورزشکاران در حین انجام ورزش اتفاق میافتد. آسیب دیدگی رباط میتواند باعث ایجاد ناپایداری در عضلات زانو شود. این مشکل در انواع مختلفی مانند آسیب دیدگی رباط صلیبی قدامی، رباط صلیبی خلفی، رباط طرفی داخلی و رباط طرفی خارجی اتفاق میافتد.
- آسیب دیدگی غضروف یا پارگی مینیسک: این نوع آسیب دیدگی نیز در افراد با سنین مختلف اتفاق میافتد و از شایعترین دلایل زانو درد است.
- نقرس: از دلایل غیرمعمول برای زانو درد است اما افرادی که مبتلا به نقرس هستند ممکن است در ادامه با یک چنین مشکلاتی مانند درد در ناحیه نیز روبرو شوند.
علائم زانو درد
موقعیت و شدت زانو درد ممکن است بسته به علت مشکل متفاوت باشد. علائم و نشانههایی که گاهی همراه زانو درد دیده میشوند عبارتند از:
- تورم و سفتی
- قرمزی و حساسیت به لمس
- ضعف یا بیثباتی
- صدا دادن زانو
- عدم توانایی کامل زانو
عوامل خطر
فرد بیشتر درخطر زانو درد قرار میگیرد اگر او:
- اضافهوزن دارد
- دارای عضلات ساق پای ضعیف یا خشک است
- انجام ورزشهای خاص بهعنوان مثال اسکی و بسکتبال
- قبلاً زانویش صدمهدیده است
- دارای پاهای ناصاف یا مشکلات دیگر است.
زمان مراجعه به پزشک
- نمیتواند وزن خود را روی زانو تحمل کند
- دارای تورم زانوی مشخص است
- نمیتواند زانوی خود را کاملاً صاف کند
- دچار بدفرمی آشکار در پاها یا زانو است
- علاوه بر قرمزی، و تورم درد در زانو تب نیز وجود دارد
- احساس میکند زانویش ناپایدار است یا زانویش “بیرون میزند”
تشخیص زانودرد
در برخی موارد، پزشک ممکن است آزمایشهای زیر را تجویز کند:
- اشعه ایکس: این آزمایش تصاویری از ساختار زانو ایجاد میکند و میتواند به شناسایی شکستگیها، شکل و سایز مفاصل و وجود آسیب در استخوانها کمک کند.
- سیتیاسکن (CT Scan): این فناوری تصاویر مقطعی دقیقتری از زانو ایجاد میکند و میتواند در تشخیص دقیقتر آسیبهای استخوانی، غضروفی و بافتهای نرم مفصل زانو مفید باشد.
- سونوگرافی: این آزمایش از طریق امواج صوتی تصاویری در مورد ساختارهای داخلی زانو ایجاد میکند. سونوگرافی معمولاً برای بررسی وضعیت رباطها، تاندونها و حجم مایع در مفصل زانو استفاده میشود.
- ام آر آی (MRI): این آزمایش با استفاده از میدان مغناطیسی و امواج رادیویی تصاویر با کیفیت بالا از ساختارهای داخلی زانو ایجاد میکند. MRI میتواند در تشخیص آسیبها، التهابها، ترمیم بافت و بیماریهای مفصلی مفید باشد.
روش های درمان زانو درد
سبک زندگی و درمان های خانگی
داروهای بدون نسخه مانند ایبوپروفن و ناپروکسن سدیم (Aleve) درمان خانگی زانو درد فوری بوده و ممکن است به تسکین درد زانو کمک کنند. برخی از افراد با مالیدن کرم های حاوی ماده بی حسی مانند لیدوکائین یا کپسایسین، زانوی آسیب دیده را تسکین می دهند. اقدامات خودمراقبتی برای زانوی آسیب دیده شامل موارد زیر است:
- استراحت
فعالیت های روزانه خود را کم کنید تا فشارهای مکرر روی زانوی خود را کاهش دهید. به جراحت زانوی خود فرصت دهید تا بهبود یابد و از آسیب بیشتر آن جلوگیری کند. یک یا دو روز استراحت ممکن است تمام نیاز شما برای درمان آسیب دیدگی جزئی را فراهم کند. آسیب شدیدتر احتمالاً به زمان بهبودی بیشتری نیاز دارد.
- یخ
یخ هم درد و هم التهاب را کاهش می دهد. یک کیسه با تکه های یخ به خوبی درد شما را تسکین می دهد. همچنین می توانید از کیسه یخ پیچیده شده در یک حوله نازک برای تسکین درد خود استفاده کنید. اگرچه یخ درمانی به طور کلی بی خطر و موثر است، به دلیل خطر آسیب به اعصاب و پوست، هر بار بیش از ۲۰ دقیقه از یخ استفاده نکنید.
- حرارت
با استفاده از یک کیسه حرارتی یا بطری آب گرم در ناحیه دردناک زانوی خود، می توانید درد خود را تسکین دهید.
- فشرده سازی
این مسئله به جلوگیری از تجمع مایعات در بافت های آسیب دیده کمک می کند و تراز و ثبات زانو را حفظ می کند. به دنبال یک باند فشاری سبک و چسبنده باشید. باید به اندازه کافی محکم باشد تا بتواند از زانوی شما بدون تداخل در گردش خون محافظت کند.
- ارتفاع دادن
برای کمک به کاهش تورم، سعی کنید پای آسیب دیده خود را روی بالش یا بر روی یک تختخواب قرار دهید.
سایر راهکارهای درمانی زانو درد
در صورت تداوم درد می توانید راه های دیگر را نیز امتحان کنید؛ از جمله داروهای شیمیایی و یا نهایتا درمان پزشکی و عمل جراحی. در ادامه به آن ها پرداخته می شود:
- داروها
اگر زانو درد شما از شرایطی مانند آرتریت روماتوئید یا نقرس حاصل شده باشد، پزشک می تواند داروهایی برای کمک به تسکین درد و درمان برای شما تجویز کند.
- استفاده از کفش و کفی طبی
یکی از مشکلاتی که باعث ایجاد زانو درد میشود، بیماری استئو آرتریت است. این بیماری با آسیب رساندن به زانو درد زیادی را به همراه خواهد داشت. با استفاده از کفی و کفشهای طبی مناسب میتوانید درد زانو را تا حد زیادی کاهش داده و شرایط بهتری برای راه رفتن خود فراهم کنید.
- درمان با ورزش و تمرین
بسته به اینکه دقیقاً چه چیزی باعث درد زانوی شما می شود، روش های درمانی متفاوت خواهد بود. تقویت عضلات اطراف زانوی شما باعث پایداری بیشتر آن می شود. پزشک شما ممکن است فیزیوتراپی یا انواع مختلف تمرینات تقویتی را براساس شرایط خاصی که باعث درد شما شده است، توصیه کند.
اگر از نظر جسمی فعال هستید یا ورزش می کنید، ممکن است به تمریناتی برای اصلاح الگوی حرکتی که ممکن است روی زانوها تأثیر بگذارد و ایجاد روش خوب در حین ورزش یا فعالیت، نیاز داشته باشید. ورزش برای بهبود انعطاف پذیری و تعادل شما نیز مهم است.
شاید تمرینهای حرکتی نتوانند به خودی خود مشکل زانوی شما را برطرف کنند، اما استفاده از این روشها میتواند به مرور زمان درد زانو را کاهش داده و به برطرف کردن مشکلاتی مانند سفتی و ورم مفاصل کمک کند. تمرینهای حرکتی مفید میتوانند دامنه حرکتی مفاصل را بازیابی کنند. علاوه بر آن با تقویت عضلات از مفاصل حمایت و پشتیبانی میکنند. داشتن عضلات قوی میتواند شوکهای وارد شده به مفصل را جذب کرده و شرایط بهتری برای زانوها رقم بزنند
- تزریق
در برخی موارد، پزشک ممکن است تزریق دارو یا سایر مواد را مستقیماً به مفصل شما پیشنهاد دهد. اگر درد بیمار با مصرف داروهای مسکن خوراکی کاهش نیابد و این داروها برای التهاب زانو مفید نباشند، تزریق کورتیکو استروئید توصیه میشود. این دارو جایگزینی برای داروهای مسکن است و میتوان علائم التهاب را تا حد زیادی کاهش دهد.
افراد میتوانند از تزریق این دارو برای سه تا چهار بار در سال استفاده کنند. علاوه بر آن تزریق هیالورونیک اسید نیز انجام میشود. این ماده به صورت طبیعی در بدن تولید میشود و برای دردهای مختلف زانو و لگن مفید است. البته برای تزریق حتماً باید از پزشک مشورتهای لازم را دریافت کنید.
- کاهش وزن
با افزایش وزن، میزان فشار وارد شده به زانو بسیار افزایش مییابد. به همین دلیل افرادی که دارای درد زانو هستند میتوانند با ثابت نگه داشتن وزن یا کاهش آن در صورت داشتن چاقی و اضافه وزن، درد زانوی خود را تا حد زیادی کاهش دهند. کاهش وزن با کاهش فشار وارد شده بر زانو تأثیر زیادی در بهبود وضعیت بیمار و کاهش علائم آن خواهد داشت.
شیوه زندگی و اقدامات پیشگیرانه
علاوه بر درمان های پزشکی، اتخاذ برخی تغییرات سبک زندگی می تواند به مدیریت درد زانو و جلوگیری از بدتر شدن آن کمک کند.
۱. وزن سالم خود را حفظ کنید
اضافه وزن به مفاصل زانو فشار مضاعفی وارد می کند و به مرور زمان باعث ساییدگی و پارگی میشود. حفظ وزن مناسب از طریق یک رژیم غذایی متعادل و ورزش منظم می تواند به کاهش فشار روی زانوها و جلوگیری از بدتر شدن درد کمک کند.
۲. فعال بمانید
در حالی که استراحت پس از آسیب مهم است، فعال ماندن و انجام تمرینات کم تحرک مانند شنا، دوچرخه سواری و پیاده روی می تواند به انعطاف پذیری و قوی نگه داشتن مفصل زانو کمک کند. ورزش منظم همچنین به حفظ وزن سالم و بهبود سلامت کلی مفاصل کمک می کند.
۳. از کفش مناسب استفاده کنید
پوشیدن کفشهای طبی ارتوپدی که از قوس مناسب برخوردارند، میتواند به اصلاح مشکلات هم ترازی و کاهش فشار روی زانو کمک کند. از پوشیدن کفشهای پاشنه بلند یا کفشهای غیر طبی خودداری کنید، زیرا این کفشها میتوانند درد زانو را تشدید کنند.
۴.وضعیت قرار گرفتن بدن
حفظ وضعیت صحیح بدن میتواند فشار روی زانو را کاهش دهد:
- هنگام نشستن، زانوها را در زاویه ۹۰ درجه نگه دارید و از صندلی مناسب با ارتفاع کافی استفاده کنید.
- هنگام ایستادن، وزن بدن را بهطور مساوی روی هر دو پا تقسیم کنید.
- از خم کردن بیشازحد زانوها و چمباتمه زدن طولانی مدت خودداری کنید.
- برای بلند کردن اجسام سنگین، از زانوها خم شوید و از عضلات پا کمک بگیرید.
در هنگام خوابیدن، سعی کنید از یک بالش کوچک بین زانوها استفاده کنید تا فشار روی مفاصل کاهش یابد. این روش بهویژه برای افرادی که به پهلو میخوابند مفید است. همچنین، از خوابیدن روی شکم خودداری کنید، زیرا این وضعیت میتواند به فشار اضافی بر زانو و کمر منجر شود.
هنگام کار با کامپیوتر، به ارتفاع میز و صندلی خود دقت کنید تا زانوها در وضعیت راحتی قرار گیرند. همچنین از نشستن طولانی مدت خودداری کنید و هر ساعت چند دقیقه راه بروید یا حرکات کششی انجام دهید تا جریان خون در ناحیه زانو بهبود یابد.