افتادگی مچ پا وضعیتی است که شما نمیتوانید قسمت جلوی یک یا هر دو پا را بالا ببرید. این مشکل معمولاً نشانهای از مشکلات اساسی مانند اسکلروز یا سکته است. افرادی که درگیر معضل افتادگی پا (foot drop) هستند مشکلاتی در هنگام بلند کردن پای خود و راه رفتن دارند. این افراد نوک پای خود را، بهنگام راه رفتن روی زمین می کشند. افتادگی پا ممکن است بر اثر مشکلات عصبی یا عضلانی ایجاد شود، همچنین ماندگاری این عارضه ممکن است موقت یا دائم باشد.
افتادگی مچ پا چیست؟
به دلیل ضعیف شدن و یا فلج ماهیچههایی که وظیفه بلند کردن قسمت جلوی پا را به عهده دارند، فرد قادر به بالا بردن این قسمت از پا نمیباشد و دچار افتادگی مچ پا میگردد. بیماریهای زمینهای مختلفی میتوانند باعث بروز افتادگی مچ پا شوند. به همین دلیل افتادگی مچ پا میتواند موقتی بوده یا تا مدتی طولانی ادامه پیدا کند. زمانی که یک فرد راه میرود، مغز او پیامهایی را به ماهیچههای پا میفرستد تا مانع از کشیده شدن انگشتان پا به روی زمین شود. اگر در مواردی مانند سکته مغزی و یا وارد شدن آسیب به مغز، ارتباط بین مغز و این ماهیچهها دچار اختلال شود، ممکن است باعث بروز افتادگی مچ پا گردد.
معمولاً افرادی که به افتادگی مچ پا دچار میشوند، به دلیل ضعف عضلات پا و یا فلج شدن آنها، انگشتان پای خود را در هنگام راه رفتن، بر زمین میکشند و یا مجبورند که زانوی خود را بیش از حد معمول بلند کنند تا از کشیدن انگشتان پا به زمین جلوگیری نمایند. با این طریق راه رفتن، ممکن است خطر لغزیدن و زمین خوردن این افراد افزایش یابد. افتادگی مچ پا، ممکن است که یکی از پاها و یا هر دو پا را درگیر نماید.
علت افتادگی مچ پا
افتادگی مچ پا، که به آن “افتادگی قوس پا” یا “پیشآمدگی قوس پا” نیز گفته میشود، به علل مختلفی میتواند ناشی شود. برخی از این علل شامل موارد زیر است:
- ژنتیک: برخی افراد به طور طبیعی دارای قوس پای کمتری هستند و این وضعیت میتواند به ارث برسد.
- آسیبهای مچ پا: آسیبهایی که در مچ پا یا پا رخ میدهند، مانند پیچخوردگی یا شکستگی، میتوانند بر ساختار پا تأثیر بگذارند و به افتادگی قوس منجر شوند.
- ضعف عضلات: ضعف در عضلات پا، به ویژه در عضلاتی که قوس پا را نگه میدارند، میتواند باعث افتادگی قوس شود.
- استفاده از کفشهای نامناسب: کفشهایی که حمایت کافی از قوس پا را ارائه ندهند (کفشهای بسیار صاف یا تنگ) میتوانند به این وضعیت کمک کنند.
- اضافه وزن: فشار اضافی که به پاها وارد میشود، مخصوصاً در افرادی که دارای اضافه وزن هستند، میتواند باعث افتادگی قوس پا شود.
- سن: با افزایش سن، بافتهای همبند و عضلانی میتوانند ضعیفتر شوند و این ممکن است به کاهش ارتفاع قوس پا منجر شود.
- شرایط پزشکی: بیماریهای خاص مانند دیابت یا آرتروز میتوانند بر سلامت و استحکام قوس پا تأثیر بگذارند.
- فاکتورهای محیطی: فعالیتهای ورزشی و نوع تمرینات انجام شده نیز میتوانند در تغییر شکل قوس پا تأثیر داشته باشند.
اگر شما یا کسی که میشناسید از افتادگی مچ پا رنج میبرد، مشاوره با یک پزشک یا متخصص پا میتواند کمککننده باشد تا علل و درمانهای مناسب مشخص شوند.
نشانهها و علائم افتادگی مچ پا
- خراشیدن زمین توسط انگشتان به هنگام راه رفتن
- وارد آوردن ضربه به زمین توسط پا
- کشیده شدن انگشتان و پا
از آن جایی که عضلات به بلند کردن کف پا از روی زمین کمک میکنند، ضعف در آنها سبب کشیده شدن پا روی زمین خواهد شد. از دیگر علائم افتادگی مچ پا، میتوان به موارد زیر اشاره نمود:
- تاب برداشتن لگن: در پی ایجاد افتادگی پا، لگن به جهت جلوگیری از کشیدن انگشتان و کف پا روی زمین، حرکات نوسانی را به همراه خواهد داشت.
- پای لمس: از دیگر نشانههای افتادگی مچ پا، حرکات شلاقی پا به سمت خارج از بدن میباشد.
- سوزش، خارش و درد در کف پا: علائمی نظیر سوزش، کرختی، خارش و درد در کف پا که از نشانههای افتادگی مچ پا میباشد، فعالیتهای روزانه را با مشکل مواجه خواهد کرد. برخی از این علائم و دردها ناشی از مشکلات در کمر و برخی دیگر ناشی از سیاتیک میباشد.
- مشکل در انجام برخی از فعالیتها: در طی بروز افتادگی مچ پا، فرد در انجام فعالیتهایی نظیر بالا رفتن از پله با مشکل مواجه خواهد شد.
- آتروفی عضلاتی پا: کاهش حجم و ضعف به خصوص در تیبالیس قدامی، ماهیچه دراز خم کننده شست پا و ماهیچه دراز باز کننده انگشتان پا، احتمال بروز افتادگی مچ پا را افزایش داده و این آتروفی سبب سخت شدن وارد آوردن نیرو توسط پا و کف پا میباشد.
تشخیص افتادگی مچ پا (drop foot)
زمانی که شما با توجه به علائمی که دارید نزد پزشک متخصص مراجعه میکنید در ابتدا در خصوص نشانههایی که احساس کردهاید و سوابق بیماری از شما سوال پرسیده میشود. پس از آن یک معاینه فیزیکی از پاها انجام میشود.
در این شرایط پزشک از شخص بیمار میخواهد تا کمی راه برود و در این حین عضلات پا را بررسی میکند. در صورتی که افتادگی پا در بیمار وجود داشته باشید به خوبی قابل تشخیص است. اما به جهت بررسی دقیقتر و تشخیص علت بروز این عارضه برخی از آزمایشها از شما خواسته میشود.
شما باید آزمایشهای تصویر برداری مثل اشعه ایکس، سونوگرافی یا سی تی اسکن را انجام دهید؛ در صورتی که آسیب مربوط به عصبهای داخلی باشید آزمایشهای مربوط به هدایت عصبی هم لازم میشود.
پس از آماده شدن تمامی نتایج و بررسی آنها، پزشک مطابق یا تشخیص انجام شده و وضعیت بدنی شما یکی از روشهای درمانی را انتخاب میکند.
زمان مراجعه به پزشک برای افتادگی مچ پا
زمان مراجعه به پزشک برای افتادگی مچ پا (افتادگی قوس پا) یا هرگونه مشکل مرتبط با پاها بسیار مهم است. در اینجا چند نشانه و شرایطی که باید به آنها توجه کنید و در صورت بروز آنها به پزشک مراجعه کنید، آورده شده است:
- درد مداوم یا شدید: اگر احساس درد مداوم یا شدیدی در مچ پا، قوس پا یا سایر نواحی پا دارید که با استراحت بهبود نمییابد.
- تورم: اگر مچ پا یا ناحیه قوس پا به شدت متورم شده است و این تورم به تدریج بدتر میشود.
- افتادگی قابل توجه قوس پا: اگر متوجه تغییرات قابل توجه در قوس پا خود شوید، مانند افتادگی شدید قوس که در عملکرد روزمره شما اختلال ایجاد میکند.
- مشکلات حرکتی: اگر در حرکت، تعادل یا راه رفتن دچار مشکل شدید یا احساس ناپایداری در مچ پا میکنید.
- تغییرات در پوشش پوست: اگر تغییرات غیرمعمولی در رنگ پوست، دما یا احساس در ناحیه مچ پا یا پاها مشاهده کردید.
- سابقه آسیب: اگر به تازگی دچار آسیب در مچ پا شدهاید (مانند پیچ خوردن یا شکستگی) و علائم آن بهبود نمییابد.
- مشکلات در فعالیتهای روزمره: اگر مشکلاتی در انجام فعالیتهای روزمره، مانند راه رفتن، دویدن یا ایستادن دارید.
- تاریخچه پزشکی: اگر بیماریهای زمینهای دارید که ممکن است بر سیستم عضلانی و اسکلتی تأثیر بگذارد، مانند دیابت یا آرتروز، و علائم جدیدی را تجربه میکنید.
در صورتی که هر یک از این علائم یا نگرانیها را تجربه کردید، توصیه میشود به پزشک مراجعه کنید. تشخیص به موقع و درمان مناسب میتواند از بروز عوارض جدیتر جلوگیری کند.
کنترل و درمان افتادگی مچ پا
همان طور که بیان کردیم افراد مبتلا به این عارضه بیشتر از سایر افراد پای خود را بلند میکنند و به گونه ای به نظر میرسد که انگار فرد پنجه پای خود را روی زمین میکشد، در این حالت خطر افتادن بیشتر میشود، بنابراین باید از این حالت جلوگیری شود.
در خصوص انتخاب روش درمان به علت و مدت ابتلا به بیماری بستگی دارد، در برخی موارد این عارضه دائمی است و روشی برای درمان وجود ندارد بلکه تنها میتوان آن را کنترل کرد.
به صورت کلی اقدامات درمانی که برای آن وجود دارد شامل:
- فیزیوتراپی: به منظور تقویت عضلات پا، مچ پا و ساق پا.
- پوشیدن ارتز AFO پا: به منظور نگه داشتن پا در وضعیت نرمال.
- تحریک الکتریکی عصب: در موارد خاص میتواند به بلند کردن پا کمک کند.
- جراحی: درموارد شدید یا بلند مدت ممکن است انجام عملی برای جوش دادن استخوانهای پا ومچ پا امکان پذیر باشد.
خطرات درمان نکردن به موقع افتادگی مچ پا چیست؟
این عارضه اگر به موقع درمان نشود میتواند عوارض جدی به همراه داشته باشد، از جمله:
- درد مزمن: درد پایدار و طولانی مدت در ناحیه مچ پا که میتواند فعالیتهای روزانه شما را محدود کند.
- ناپایداری مفصل: شل شدن رباطها منجر به ناپایداری مفصل مچ پا میشود که احتمال آسیب مجدد را افزایش میدهد.
- آرتروز زودرس : آسیب به غضروف مفصلی میتواند منجر به تشکیل زودهنگام آرتروز در مچ پا شود.
- اختلال در راه رفتن: مشکلات در نحوه راه رفتن و دشواری در انجام فعالیتهای ورزشی به دلیل درد و ناپایداری مفصل همراه خواهد بود.
- عفونت: در مواردی که پارگی رباطها به درمان نیاز دارد، خطر ابتلا به عفونت وجود خواهد داشت.
- محدودیت حرکتی: محدودیت در دامنه حرکتی مفصل مچ پا، میتواند بر زندگی روزمره و فعالیتهای ورزشی شما کاملاً تأثیر بگذارد.
بنابراین توصیه میشود در صورت داشتن این عارضه حتماً در سریعترین زمان ممکن به پزشک مراجعه و درمان مناسب را آغاز کنید تا از عوارض جدی و درازمدت آن جلوگیری کنید.
پیشگیری از افتادگی مچ پا
برای پیشگیری از افتادگی مچ پا (افتادگی قوس پا)، میتوان به چندین روش و عادت سالم اشاره کرد:
- استفاده از کفشهای مناسب: انتخاب کفشهایی با پشتیبانی مناسب از قوس پا، که فرم مناسب داشته باشند و فشار بر روی پا را کاهش دهند، میتواند کمک کننده باشد.
- تقویت عضلات پا: تمرینات تقویت کننده عضلات پا و مچ پا میتواند به پایدار نگه داشتن قوس پا کمک کند. تمریناتی مانند ایستادن بر روی نوک پا یا استفاده از وزنههای سبک برای پا میتواند مفید باشد.
- استفاده از پدهای قوس: در صورتی که نیاز است، استفاده از پدهای قوس (orthotics) در کفش میتواند به نگهداری قوس مناسب پا کمک کند.
- مدیریت وزن: حفظ وزن سالم و مدیریت اضافه وزن میتواند فشار را از روی پاها کاهش دهد و به پیشگیری از افتادگی قوس پا کمک کند.
- اجتناب از فعالیتهای آسیبزا: فعالیتهای ورزشی یا حرکاتی که ممکن است به آسیب به مچ پا منجر شوند را محدود کنید و در صورت انجام، از تکنیکهای صحیح استفاده کنید.
- استراحت و ریکاوری: پس از فعالیتهای ورزشی شدید، مطمئن شوید که پاها زمان کافی برای استراحت و ریکاوری دارند.
- اStretching و انعطافپذیری: تمرینات کششی برای پاها و مچ پا میتواند به افزایش انعطافپذیری و جلوگیری از آسیب کمک کند.
- مشخص کردن شرایط پزشکی: در صورتی که دارای شرایط پزشکی خاصی هستید که ممکن است بر ساختار پا تأثیر بگذارد، پیگیری و درمان آنها میتواند در پیشگیری مؤثر باشد.
چنانچه نگرانی خاصی درباره پاهای خود دارید، بهتر است با یک پزشک یا فیزیوتراپ مشورت کنید تا برنامهای مناسب برای پیشگیری طراحی شود.